Είναι γεγονός πως σε όλα τα πτηνά η φωλιά, η επιλογή της κατάλληλης θέσης της, η κατασκευή της και η διατήρησή της σε άρτια λειτουργικά κατάσταση, είναι ένα αντιπροσωπευτικό στοιχείο της κοινωνικής ζωής τους.

Οι φωλιές των πουλιών στη φύση


Η λέξη φωλιά συνειρμικά οδηγεί στις αριστουργηματικές κατασκευές κυπελλοειδούς σχήματος ή επίπεδου, όπως οι σχεδόν εναέριες των πελαργών, όπου και εναποτίθενται τα αυγά και πραγματοποιείται η ανατροφή των νεοσσών.

Τα πτηνά, αναλόγως των ειδικών χαρακτηριστικών και του βιότοπού τους, είναι δυνατόν να χρησιμοποιούν και άλλων ειδών τεχνάσματα ή πρακτικές, όπως είναι περιπτώσεις σαν των βασιλικών και αυτοκρατορικών πιγκουίνων που δεν φτιάχνουν καθόλου φωλιά, αφού λόγω του ψύχους της περιοχής τους, επωάζουν τα αυγά τους στην πτυχή ανάμεσα στα πόδια και την κοιλιά τους ή περιπτώσεις σαν των λεγόμενων "παρασιτικών", όπως ο Κισσόκουκος, που εναποθέτουν τα αυγά τους σε ξένες φωλιές.

Η μικρότερη φωλιά ανήκει στα Κολιμπρί, μικρό κύπελλο, μήκους 2εκ. και ύψους 2-3 εκ.
Από τις μεγαλύτερες θεωρούνται αυτές του Scrubflow, ανάχωμα με διάμετρο γύρω στα 11 μ. και ύψος περίπου 5μ. αλλά και του Bald Eagle με βάρος έως και ενός τόνου.

Οι φωλιές μπορεί να είναι μια απλή ξυσμένη λακκούβα, λαγούμια ή ανάχωμα στο έδαφος, κυπελλοειδείς, σφαιρικές ή πλατφόρμες σε δέντρα, τρύπες σε βράχους ή κοιλότητες δέντρων, όπως συνηθίζουν τα περισσότερα είδη παπαγάλων, χτιστές κάποιων κορακοειδών αλλά και επιπλέουσες υδρόβιων πτηνών.

Μια φωλιά είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται εφάπαξ ή να ανακαινίζεται και να φιλοξενεί γενιές νεοσσών επί σειρά ετών (έχουν αναφερθεί έως και 50 έτη, κυρίως στα μονογαμικά είδη).

Επιλογή υλικών από τα πουλιά για την κατασκευή της φωλιάς

Τα υλικά που επιλέγουν τα πουλιά για τις φωλιές τους στη φύση.

Η μεγάλη συμβολή των βοτάνων

Οι παρατηρήσεις των επιστημόνων αναφορικά με την επιλογή των υλικών για την κατασκευή της φωλιάς, της ερωτοτροπίας και της αναπαραγωγικής συμπεριφοράς των πτηνών, είχαν σαν αποτέλεσμα την διεξαγωγή ερευνών που οδήγησαν στην ανατροπή της παγιωμένης μέχρι πρότινος πεποίθησης περί ασθενούς ή ελλιπούς όσφρησής τους.

Πιο συγκεκριμένα, επιβεβαιώθηκε ότι τα αρωματικά βότανα αξιολογούνται και βάσει της μυρωδιάς τους ενώ παράλληλα η οσφρητική ικανότητα των πουλιών, είναι ιδιαίτερα οξυμένη κατά την αναπαραγωγική περίοδο. [1]

Στον αγώνα τους για επιβίωση τα πτηνά, πέραν των θηρευτών, της πιθανής έλλειψης τροφής και των αρνητικών καιρικών συγκυριών, έχουν ν' αντιμετωπίσουν ύπουλους και ενοχλητικούς εχθρούς, όπως είναι τα παράσιτα ή η υπερβολική ανάπτυξη παθογόνων οργανισμών κατά την διάρκεια της επώασης, λόγω της υγρασίας και της υψηλής θερμοκρασίας στη φωλιά. Ο ισχυρός σύμμαχος που έχουν και μπορεί να συνδράμει έναντι αυτού, βρίσκεται σε φυτά με αιθέρια έλαια και υψηλή περιεκτικότητα σε πτητικές ενώσεις.

Κατά τις ερωτοτροπίες, αποφασιστικό ρόλο για την επιλογή από το θηλυκό του ερωτικού του συντρόφου, διαδραματίζει η προσφορά βοτάνων, εκ μέρους του αρσενικού. Παρατηρήσεις δείχνουν ότι αυτά τα βότανα δεν αποτελούν απαραίτητα μέρος μιας εύκολα προσβάσιμης τοπικής χλωρίδας.

Η παροχή αυτή, πάντα εκ μέρους του αρσενικού, συνεχίζεται μέχρι την αποπεράτωση της φωλιάς, αποτελώντας το επιφανειακό στρώμα της ενώ λήγει περίπου 5 μέρες πριν την εναπόθεση του πρώτου αυγού.

Αν και κατ' αρχήν η συμπεριφορά αυτή θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως εντυπωσιασμός χάριν του φλερτ, μελέτες εστιασμένες κυρίως σε κοινωνικά είδη πτηνών, που αναπαράγονται σε αποικιακές συστοιχίες, με πολυετή χρήση των ίδιων φωλιών (παράγοντες δηλαδή που ευνοούν τη μετάδοση αλλά και τον πολλαπλασιασμό των εξωπαρασίτων), οδήγησαν σε άκρως εντυπωσιακά συμπεράσματα, σε σχέση με το είδος των φυτών και τα συγκριτικά αποτελέσματα της χρήσης τους, σε αντιδιαστολή με την έλλειψή τους.

Τα πτηνά αναλόγως του βιοτόπου τους και της διαθεσιμότητας αρωματικών φυτών προσαρμόζουν τις προτιμήσεις τους από τόπο σε τόπο, αλλά το κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι πως επιλέγουν φυτά και αρωματικά βότανα με μεγάλη περιεκτικότητα σε πτητικές ενώσεις.

Έτσι ο πελεκάνος wood stork (Mycteria americana) χρησιμοποιεί το κυπαρίσσι, το κερί μυρτιάς (Myrica cerifera) και το πεύκο. Η Γαλαζοπαπαδίτσα (Parus caeruleus) στην Κορσική, φαίνεται να προτιμά τη λεβάντα, τη μέντα, την αχιλλέα-χιλιόφυλλο ή αγριαψιθιά.

Blue Tit Nest [2]

Τα Ψαρόνια στη Γερμανία μεταφέρουν πάνω από 70 αρωματικά φυτά στις φωλιές τους με ιδιαίτερη προτίμηση σε όσα έχουν υψηλές συγκεντρώσεις πτητικών, όπως το Ηράκλειο το σφονδύλιο, την αγριαψιθιά (Achillea millefolia), το Μυρώνι (Anthriscus sylvestris), την Κουφοξυλιά (Sambucus niger), ενώ στο περιβάλλον διαβίωσής τους υπάρχει στην εγγύτητά τους πληθώρα άλλων διαθέσιμων χορταρικών όπως τριφύλλι (Trifolium pratense ) και πικραλίδα (Taraxacum officinale).

Εξαιρετικό παράδειγμα αποτελούν τα σπουργίτια του Ακρωτηρίου στην Αφρική, για τα οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη του φυτού Ελίχρυσο (Helichrysum pumilio) στις φωλιές τους, του οποίου μία και μοναδική ρίζα υφίστατο στο πλέον απομακρυσμένο σημείο από αυτές, καθώς και του σε σχετική σπανιότητα στην περιοχή θυμαριού. [3]

Πειράματα σε κλουβιά επίσης κατέδειξαν ότι τα αρσενικά προτιμούσαν φυτά πιο πλούσια σε πτητικές ενώσεις όταν έχουν επιλογή. [2] Ακόμα νεαρά αρσενικά Ψαρόνια, ταϊσμένα στο χέρι και μεγαλωμένα σε κλουβί, χωρίς προηγούμενη σεξουαλική εμπειρία, φαίνεται να δείχνουν άμεση προτίμηση στο χιλιόφυλλο έναντι άλλων χορταρικών.

Σε συγκριτικές μελέτες 5 ετών σε 150 φωλιές, άλλες εφοδιασμένες με αρωματικά βότανα και άλλες με απλό γρασίδι, σε Ψαρόνια στην Γερμανία, απεδείχθη ότι:

Τα αρσενικά ψαρόνια κατά την δεύτερη αναπαραγωγική περίοδο, αυξάνουν το ποσοστό των αρωματικών βοτάνων, δεδομένης της αύξησης της θερμοκρασίας και της επιβάρυνσης της φωλιάς, που έχουν σαν αποτέλεσμα υψηλότερους πληθυσμούς εξωπαρασίτων και παθογόνων οργανισμών. Οι πληθυσμοί αυτοί είναι σαφώς μικρότεροι σε φωλιές με αρωματικά βότανα σε σχέση με αυτές με απλό γρασίδι χωρίς όμως να απουσιάζουν παντελώς.

Φαίνεται μάλιστα πως οι πτητικές ενώσεις λειτουργούν ανασταλτικά στην όρεξη των παρασίτων, γιατί οι εξετάσεις των νεοσσών, εμφανίζουν ταχύτερη ανάπτυξη, αυξημένη μυϊκή μάζα, ανεβασμένο αιματοκρίτη και λιγότερα λεμφοκύτταρα (κάτι που αποδίδεται στο μειωμένο μικροβιακό φορτίο) όσων προέρχονταν από αρωματικές φωλιές έναντι όσων από φωλιές με γρασίδι.

Αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα πως τα αρωματικά βότανα, διεγείρουν και ισχυροποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα των νεοσσών και της κλώσσας, απαλλάσσουν από την φαγούρα των παρασίτων, ενισχύουν την όρεξη αλλά και λειτουργούν ηρεμιστικά καταστέλλοντας το άγχος (σημαντική θεωρείται η συμβολή του φυτού Εχινάκεια στην τελευταία αυτή παράμετρο).

Τα συμπεράσματα αυτά ήδη έχουν αρχίσει να υιοθετούνται και να αξιοποιούνται από ανθρώπους που φιλοξενούν πτηνά σε κλουβιά ή κλούβες.

Στο εμπόριο κυκλοφορούν μείγματα αρωματικών βοτάνων ως προσθήκη σε φωλιές ορνίθων, ενώ στις ΗΠΑ, η χρήση των φύλλων του δέντρου Neem, συνιστάται ως αντιπαρασιτική ασπίδα στις φωλιές των οικόσιτων πτηνών (φυτό ίδιας δραστικής ουσίας με την Ακονιζιά).

Αλλά και στη χώρα μας, πρωτοπόροι εκτροφείς παπαγάλων, μεταξύ των υλικών φωλιάς παρέχουν και φύλλα δάφνης.

Δεδομένου ότι υπήρξαν παραδείγματα φωλιών με ποσοστό κάλυψης έως 60% από αρωματικά βότανα, γίνεται αντιληπτό πως η παροχή τους ανάμεσα σε άλλα υλικά επίστρωσης, ίσως μας εκπλήξει και μας απαλλάξει από πολλά προβλήματα υγείας νεοσσών και θηλυκών πουλιών που μας ταλανίζουν.

Media gallery Φωλιών Πτηνών

Σχετικό περιεχόμενο

Φωλιές καναρινιών και υλικά επίστρωσης Φωλιές παπαγάλων και υλικά επίστρωσης Φωλιές για καρδερίνες και υλικά επίστρωσης

Ωοσκόπηση είναι ο έλεγχος των αυγών με την εκπομπή φωτός μέσω ειδικού φακού, για να διαπιστωθεί ποια από αυτά έχουν γονιμοποιηθεί και ποια όχι. Ποτέ όμως κάνουμε ωοσκόπηση, με ποιον τρόπο και τι ακριβώς πρέπει να προσέξουμε;

Η ωοσκόπηση κατά την αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγική περίοδος των καναρινιών σηματοδοτείται από την έναρξη της αναπαραγωγικής προδιάθεσης των πουλιών, το χτίσιμο και την ολοκλήρωση της φωλιάς, τη γέννηση των αυγών, την επώασή τους για τουλάχιστον 13-14 μέρες και στο τέλος την εκκόλαψη των νεοσσών και την εμφάνισή τους στον κόσμο μας.

Είναι μια από τις ομορφότερες εμπειρίες και μόνο όσοι τη βιώσουν μπορούν να την εκτιμήσουν.

Foto: Ωοσκόπηση των αυγών μέσα στη φωλιά Αυτό όμως που πολλές φορές έχει τεθεί σε αμφισβήτηση και επιφέρει συνήθως εσφαλμένες εκτροφικές ενέργειες, είναι η γονιμότητα των αυγών που επωάζονται στη φωλιά. Η ένταση που νοιώθει ο εκτροφέας και η αγωνία του για την κατάστασή των αυγών είναι μεγάλη, έκδηλη και σε καμία περίπτωση μειούμενη. Δεν σας κρύβω πως μετά από αρκετές δεκαετίες εκτροφικών προσπαθειών αισθάνομαι την ίδια αγωνία με αυτή των εφηβικών μου χρόνων.

Στις περιπτώσεις μάλιστα που από το αποτέλεσμα είναι "κρίσιμο" και γίνεται προσπάθεια να διαιωνιστούν σπάνια ή δύσκολα γενετικά χαρακτηριστικά, τότε αυτή η αγωνία είναι μεγαλύτερη με κάποιο εφησυχασμό την ημέρα της ωοσκόπησης, αλλά υπάρχει η κορύφωση όπως είναι αναμενόμενο μέχρι την ημέρα πολυπόθητης εκκόλαψης.

Τόσο η ενημέρωση από το διαδίκτυο, όσο και η διάχυση των πληροφοριών γύρω από το θέμα της ωοσκόπησης, μας έχει "λύσει" κατά κάποιο τρόπο τα χέρια. Λίγο πολύ, όλοι έχουμε τη δυνατότητα μέσω ενός φακού με φωτολυχνία led να διαπιστώσουμε αν έχουμε επιτυχία στην προσπάθειά μας, αν υπάρχει δηλαδή ζωή μέσα στο αυγό ή αν όλες αυτές οι προσδοκίες μας θα αποβούν άκαρπες και θα μας "φέρει" απογοήτευση.

Αν λοιπόν διαθέτουμε τον εξαιρετικά χαμηλού κόστους εξοπλισμό, που υπερνικά το λεπτό κέλυφος του αυγού των πτηνών και μας επιτρέπει στο ημίφως έστω και ως ημιφανή να έχουμε κάποια εικόνα από το εσωτερικό του.

Αν τ' αυγά βρίσκονται στην 6-7 ημέρα επώασης και δεν έχουν γονιμοποιηθεί, αυτό που βλέπουμε είναι σαν το αυγό αριστερά της φωτογραφίας που ακολουθεί και αν είναι γονιμοποιημένο θα δείχνει κάπως πιο σκοτεινό στο μεγαλύτερο μέρος του, όπως περίπου αυτό που βρίσκεται στα δεξιά.

Για να έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα στο τι ακριβώς περιμένουμε να δούμε ανάλογα με το χρονικό στάδιο επώασης αν όλα κυλούν φυσιολογικά και τα αυγά είναι γονιμοποιημένα, μπορούμε να ανατρέξουμε στη φωτογραφία που ακολουθεί για να δούμε σχηματικά την εξέλιξη της επώασης ανά ημέρα για τα αυγά των καναρινιών μας.

Φωτο: Ανάπτυξη εμβρύου μέσα στο αυγό ανά μέρα (1-14) [3]

Από αυτές τις φωτογραφίες είναι φανερό πως ασφαλή εικόνα για την κατάσταση των αυγών θα έχουμε μετά την 5-6 ημέρα επώασης και συνεπώς συνίσταται να κάνουμε την ωοσκόπηση μια βδομάδα περίπου από την ημέρα που επιστρέψαμε τα αυγά. Την ημέρα που εκτροφικά σηματοδοτεί την έναρξη της επώασης ή τουλάχιστο όπως θα δούμε στη συνέχεια την ημέρα που εμείς πιστεύουμε πως ξεκινά.

Αν βιαστούμε και δοκιμάσουμε νωρίτερα αυξάνει πολύ ο κίνδυνος να έχουμε εσφαλμένη εικόνα από την κατάσταση των αυγών, κάτι που πιθανόν να μας οδηγήσει και σε λάθος ενέργειες.

Σφάλματα στην ωοσκόπηση

Όλα τα παραπάνω βρίσκουν εφαρμογή στις περισσότερες των περιπτώσεων, χωρίς όμως να αποφεύγονται οι διαφοροποιήσεις. Είναι αποκλίσεις που πιστοποιούν πως στους ζωντανούς οργανισμούς δεν μπορεί να υπάρχουν κανόνες και τα πουλιά ως αυτόνομοι οργανισμοί και χαρακτήρες ξεφεύγουν από τα "λογικά" και συμπεριφέρονται εντελώς ανεξάρτητα και διαφορετικά, ακόμη και μη αναμενόμενα.

Αφορμή για τα παραπάνω στάθηκε ένα τυχαίο γεγονός που παρατηρήθηκε στην εκτροφή μου και είχε ως αποτέλεσμα την διαφοροποίηση της σκέψης μου και της εκτροφικής αντιμετώπισης της "φωλιάς και των αυγών" που εμπεριέχονται σ' αυτή.

Στην αναπαραγωγική περίοδο του 2008 σε μια φωλιά λευκών λιποχρωμικών λοφιοφόρων καναρινιών το αποτέλεσμα της ωοσκόπησης που έκανα την έκτη μέρα, ήταν αρνητικό, παρότι οι συμπεριφορά του ζευγαριού πιστοποιούσε το αντίθετο. Κι ενώ είχα πρόθεση αρχικά να απομακρύνω τα αυγά και να αφαιρέσω τη φωλιά απ' τον κλωβό, εντούτοις λόγω φόρτου εργασίας το αμέλησα.

Όταν μετά από 2-3 μέρες ξεκίνησα τον καθαρισμό επανήλθε στη μνήμη μου και ευτυχώς πριν ενεργήσω έκανα επανέλεγχο και "ως εκ θαύματος" τα άσπερμα αυγά παρουσιάστηκαν γονιμοποιημένα. Όπως γίνεται αντιληπτό ακολούθησε και η εκκόλαψη των αυγών με τρεις μέρες καθυστέρηση από την αρχικά προβλεπόμενη.

Ως γεγονός με προβλημάτισε και έγινα περισσότερο προσεκτικός σε όλη την εκτροφή μου, χωρίς αρχικά να μπορώ να αιτιολογήσω το γεγονός, αλλά με εξαιρετικά μεγάλη επιφυλακτικότητα στην αντιμετώπιση της φωλιάς. Όταν μάλιστα παρουσιάστηκαν μερικές μέρες αργότερα δύο παρόμοια περιστατικά, θορυβήθηκα.

Καταλαβαίνετε την ανησυχία μου για περιστατικά που ως εκείνη τη στιγμή δεν είχα τεκμηριωμένες αιτιολογήσεις ή τέλος πάντων απλές δικαιολογίες που να στέκουν.

Την αρχική άγνοια για το πότε και πως παρουσιάζονται αυτές οι εξαιρέσεις και στη συνέχεια την απορία για το ποιες περιπτώσεις τα προαναφερθέντα για την ωοσκόπηση δεν έχουν εφαρμογή, τις διαδέχτηκαν ο προβληματισμός για το ποιες αιτίες δημιουργούν αυτές τις διαφοροποιήσεις, η επιφυλακτικότητα στο τι πρέπει να κάνω ως εκτροφέας και κυρίως το "μαύρο σκοτάδι" για το πως μπορώ να τις προβλέψω.

Εδώ πολύτιμη βοήθεια προσέφεραν φίλοι εκτροφείς που με εύλογη απορία άκουσαν να μιλώ για τα περιστατικά, συζήτησαν μαζί μου και μέσα από το διάλογο και σε βάθος χρόνου φτάσαμε στα λογικά συμπεράσματα που στη συνέχεια θα παραθέσω.

Οι εκτροφικές προσπάθειες των χρόνων που ακολούθησαν έφεραν κι άλλες παρόμοιες περιπτώσεις με τις ίδιες πάνω κάτω χρονικές αποκλίσεις και σύμφωνα με το αρχείο μου είναι κατά μέσο όρο περισσότερες από τέσσερις ανά χρόνο.

Τα αίτια που προκαλούν το σφάλμα

Σφάλμα στην ωοσκόπηση μπορεί να προκληθεί αποκλειστικά και μόνο από τον εκτροφέα και την ερμηνεία των όσων βλέπει κατά τη διάρκειά της. Σφάλμα επίσης μπορεί να προκύψει αν κάνουμε νωρίτερα την προσπάθεια μια και οι λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά είναι εξαιρετικά δυσδιάκριτες.

Μια "ασφαλή" σε αποτέλεσμα ωοσκόπηση θα έχουμε έξι με επτά μέρες όπως προαναφέρθηκε από την ημέρα έναρξης της επώασης των αυγών. Η ημέρα όμως έναρξης της επώασης δε συμπίπτει πάντα χρονικά με την ημέρα που επιστρέφουμε εμείς τα αυγά στη φωλιά ή βλέπουμε την κανάρα να κάθεται σ' αυτά και από 'δω ξεκινούν τα λάθη. Κι ο λόγος είναι απλός...

Σε κάποιες περιπτώσεις η κανάρα απλά κάθεται πάνω στα αυγά και τα συντηρεί μέχρι τη στιγμή που η ίδια θα αποφασίσει να ξεκινήσει την επώαση κανονικά, να "ανεβάσει" τις θερμοκρασίες που πρέπει στη φωλιά και να σηματοδοτήσει μ' αυτό τον τρόπο και την έναρξη της αντίστροφης μέτρησης για την τελική ημέρα εκκόλαψης. Έτσι λοιπόν παρατηρούνται καθυστερήσεις 2-3 ημερών και στην εκκόλαψη των αυγών εντείνοντας περισσότερο και τη δική μας αγωνία.

Αφορμή για την συγγραφή των παραπάνω στάθηκε μια πρόσφατη περίπτωση εκκόλαψης νεοσσών με καθυστέρηση πέντε ημερών από την προβλεπόμενη. Οι καταγραφές που υπάρχουν στις δύο όψεις της καρτέλας από τη φωλιά του επίμαχου ζευγαριού, δίνουν τροφή για σκέψεις στις προσωπικές επιλογές του καθένα από δω και πέρα.

Είναι μια συμπεριφορά που σίγουρα θα μας οδηγούσε στο λάθος να απομακρύνουμε τα αυγά και τη φωλιά μια και οι κρίσεις μας για την γονιμότητά τους σε κάθε περίπτωση θα ήταν εσφαλμένες.
Ποιος άλλωστε μπορεί να προβλέψει πέντε μέρες καθυστέρηση στην εκκόλαψη;
Ποιος θα κρατούσε μια φωλιά που τα αυγά της ακόμη τη δέκατη ή ενδέκατη μέρα "επώασης" θα έκρυβαν πολύ τόσο καλά την ύπαρξη της ζωής μέσα σ' αυτά;

Πρόβλεψη στην καθυστέρηση της επώασης

Η παρατήρηση της συμπεριφοράς των πουλιών και η σιγουριά και η εμπιστοσύνη για την αποτελεσματικότητά τους είναι το μοναδικό αντίμετρο που έχουμε και μπορούμε να αντιπαραθέσουμε ως λύση στο παραπάνω πρόβλημα, συνεπικουρούμενο φυσικά από την καρτερικότητα και την απαραίτητη εκτροφική υπομονή.

Τα θηλυκά καναρίνια που τελικά θα "καθυστερήσουν" την έναρξη επώασης και κατά συνέπεια και την εκκόλαψη των αυγών τους, παρουσιάζουν αρχικά μια "ανήσυχη" συμπεριφορά στην φωλιά με τακτικές εξόδους, με συνεχής και απότομες περιστροφές μέσα σ' αυτή, ακόμη και με αποχή από την επώαση κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Στο αρχείο μου υπάρχουν καταγραφές για περιπτώσεις θηλυκών που δεν έμεναν στη φωλιά τη νύχτα παρά μόνο τη μέρα. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις έμειναν στη φωλιά το βράδυ που ολοκλήρωσαν την ωοτοκία τους που συνέπεσε να είναι η πέμπτη ή ακόμη και η έκτη μέρα από το πρώτο τους αυγό.

Ταυτόχρονα η μελέτη των περιστατικών από το αρχείο μου έδειξε πως:

1. Οι περιπτώσεις αφορούν την πρώτη γέννα της εκτροφικής χρονιάς.
2. Οι περιπτώσεις αφορούν πρωτότοκα θηλυκά (πρώτη γέννα στη ζωή τους).
3. Όλες οι περιπτώσεις είχαν στη συνέχεια φυσιολογική εξέλιξη για τους νεοσσούς.
4. Κανένα θηλυκό δεν επανέλαβε αυτή τη συμπεριφορά την ίδια ή τις επόμενες χρονιές.
5. Δεν υπάρχει καμία συγγένεια στα θηλυκά των περιστατικών αυτών.

Τα παραπάνω είναι εύκολο να παρατηρηθούν ακόμη και από αρχάριους εκτροφείς καναρινιών. Υπάρχουν ασφαλώς και άλλες "λεπτομέρειες" που μόνο ένας έμπειρος εκτροφέας μπορεί να "διαβάσει" και που μας δείχνουν το θηλυκό που δε θα ακολουθήσει τα συνήθη και θα αποκλίνει από αυτά. Είναι όμως λεπτομέρειες που κατά τη γνώμη μου ξεφεύγουν από τους στόχους αυτού του άρθρου και ασφαλώς δε θέλω να επεκταθώ.

Τι κάνουμε μετά την ωοσκόπηση

Κατά τη γνώμη μου η ωοσκόπηση τείνει να γίνει απαραίτητη στην αναπαραγωγική διαδικασία κάθε επιπέδου γιατί διασφαλίζει ή πιο καλά περιορίζει τα "λάθη ανασφάλειας", άγνοιας και βιασύνης που μπορεί να γίνουν από τον εκτροφέα κατά το χρόνο αναμονής της εκκόλαψης.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσει που κάποιος βιαστικός θα "πιέσει" καταστάσεις για να δει αν υπάρχει ζωή μέσα τους, πιθανόν να τα απομακρύνει γιατί έχουν καθυστερήσει μια δυο μέρες να βγουν οι νεοσσοί και ένα σωρό άλλα λάθη που θα τα αποφεύγαμε αν με κάποιο τρόπο υπήρχε η διαβεβαίωση για τη φυσιολογική πορεία των εμβρύων μέσα στ' αυγά.

Φωτο [2]

Και επειδή οι ψηφιακές συσκευές που επιτρέπουν τον απόλυτο έλεγχο της κατάστασης του εμβρύου μέσα στο αυγό μετρώντας ακόμη και τους καρδιακούς παλμούς είναι ιδιαίτερα ακριβές και ξεφεύγουν από τα ερασιτεχνικά επίπεδα εκτροφής που μας ενδιαφέρουν, μπορούμε να ακολουθήσουμε μερικούς κανόνες που σε κάθε περίπτωση θα αποτρέψουν και θα περιορίσουν το λάθος.

1. Εφαρμόζουμε την ωοσκόπηση την 6-7 ημέρα επώασης αλλά σε περίπτωση αρνητικού αποτελέσματος κάνουμε επανέλεγχο 2-3 μέρες αργότερα.
2. Παρατηρούμε τη συμπεριφορά του θηλυκού κυρίως στις πρώτες μέρες χωρίς όμως να το ενοχλούμε.
3. Δεν απομακρύνουμε τα αυγά από τη φωλιά αν δεν είμαστε σίγουροι για την ασπερμία τους που θα είναι ορατή μόνο μετά τη 10η μέρα επώασης. Έτσι ή αλλιώς δεν πρόκειται να επισπεύσουμε την επόμενη ωοτοκία του θηλυκού.

Σχετικό περιεχόμενο

Μέσα και τρόποι ωοσκόπησης Εσωτερική άποψη του αυγού Η αναπαραγωγή των καναρινιών

Media gallery Ωοσκόπησης

Οδηγός βήμα-βήμα για την επιτυχημένη αναπαραγωγή καναρινιών: από την προετοιμασία και το ταίριασμα του ζευγαριού, μέχρι την εκκόλαψη και την ανατροφή των νεοσσών.

Ένα καναρίνι εκτός από τη μελωδική φωνή του, μας χαρίζει και τη συντροφιά του. Πολλές φορές όμως αναρωτιόμαστε, μήπως θα 'θελε κι' αυτό ένα ταίρι; Άλλωστε, θα ήταν και για μας ωραία εμπειρία να παρακολουθήσουμε τα καναρινάκια του να γεννιούνται και να μεγαλώνουν.

Πριν ξεκινήσουμε την αναπαραγωγή

Ίσως θεωρούμε πως αφού έχουμε χρόνο, χρήμα και τον απαραίτητο εξοπλισμό για μια σωστή αναπαραγωγή, είμαστε έτοιμοι για να προχωρήσουμε σ' αυτήν. Σίγουρα όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι πολύ σημαντικοί, υπάρχει όμως κάτι που πολλοί δεν λαμβάνουν υπ' όψιν τους και αυτό είναι η καλή υγεία του ζευγαριού μας.

Ζευγαρώνουμε μόνο υγιή πουλιά

Πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι το ζευγάρι μας είναι εύρωστο και υγιές, ώστε να μπορέσει να ολοκληρώσει με επιτυχία την αναπαραγωγή και να αναθρέψει τους νεοσσούς μέχρι την πλήρη ανεξαρτητοποίησή τους. Ασφαλώς, η καλή υγεία των πουλιών πρέπει να μας απασχολεί ολόκληρο τον χρόνο γι' αυτό και φροντίζουμε να τους παρέχουμε σωστή υποστήριξη, καλή διατροφή και επαρκή χώρο, ώστε να διατηρούνται διαρκώς στη βέλτιστη φυσική κατάσταση.

Πουλιά που ασθενούν δεν πρέπει να μπαίνουν σε αναπαραγωγή.

Επάρκεια χώρου και εξοπλισμού

Βασική προϋπόθεση για να ξεκινήσουμε είναι η εξασφάλιση ενός σταθερού και ήσυχου σημείου για να τοποθετηθεί η ζευγαρώστρα. Ένα απλό κλουβί, ακόμα και ευρύχωρο δεν είναι ικανό να στεγάσει την αναπαραγωγή. Επίσης, πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη χώρου για δεύτερο κλουβί όπου θα τοποθετηθούν οι νεοσσοί μετά την ανεξαρτητοποίησή τους.

Εξοπλισμός

• Ζευγαρώστρα 60x35x30cm κατ' ελάχιστον, με χώρισμα στη μέση (αδιαφανές και πλέγμα).
• Μια εσωτερική και μία εξωτερική φωλιά.
• Υλικό επίστρωσης φωλιάς και τσόχα.
• Υγρό ασβέστιο (χορήγηση στο νερό μετά το 2ο ή 3ο αυγό).
• Πλαστικά αυγά για αντικατάσταση.
• Λαβίδα απομάκρυνσης αυγών.
• Φακός ωοσκόπησης.
• Κρέμα νεοσσών για την περίπτωση που χρειαστεί να αναλάβουμε τη σίτισή τους.

Χρόνος και χρήμα

Η διαδικασία της αναπαραγωγής, ακόμα και με την πιο σχολαστική οργάνωση θα απαιτήσει κάποια οικονομική δαπάνη αλλά και θα δεσμεύσει αρκετό από τον ελεύθερο χρόνο μας. Τα παραπάνω λοιπόν πρέπει οπωσδήποτε να συνυπολογιστούν στην απόφασή μας.

Τι θα κάνουμε τους νεοσσούς;

Πριν προχωρήσουμε σε αναπαραγωγή, πρέπει να έχουμε σκεφτεί τι θα κάνουμε τα καναρινάκια που θα γεννηθούν. Ωραία η χαρά της αναπαραγωγής, πρέπει όμως να είμαστε απόλυτα σίγουροι ότι έχουμε βρει τα σωστά άτομα για να τα δώσουμε (ιδίως τα θηλυκά που δεν τραγουδούν) ή να διαθέτουμε οι ίδιοι χώρο για για τη φιλοξενία τους.

Κατά συνέπεια, ενδεχομένως να απαιτούνται περισσότερα κλουβιά, χώρος, χρόνος και έξοδα για τη φιλοξενία και τη φροντίδα τους.

Πότε ζευγαρώνουν τα καναρίνια

Οι αναπαραγωγικές ορμόνες των καναρινιών πυροδοτούνται την άνοιξη, περίπου κατά τα μέσα Μαρτίου, εφόσον η ηλικία τους είναι άνω των 10-12 μηνών. Παράγοντες ενεργοποίησης (πύρωμα) είναι ένας συνδυασμός διάρκειας ωρών φωτεινότητας ημέρας και θερμοκρασίας.

Περιβαλλοντικές συνθήκες

Η ημερήσια διάρκεια κυμαίνεται από 12 έως 14 ώρες.

Σε περίπτωση εσωτερικής αναπαραγωγής με τεχνητό φωτισμό, η διάρκεια αυτή δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να υπερβεί τις 14 ώρες, γιατί υπάρχει μεγάλο ενδεχόμενο τα πουλιά να προχωρήσουν σε πτερόρροια, μια φυσιολογική ετήσια κατάσταση (περί το τέλος του καλοκαιριού), ασύμβατη όμως με την φάση της αναπαραγωγής.

Η θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι από 18 έως 24 oC .

Η υγρασία να κυμαίνεται από 60 έως 80%.

Για να αποφύγουμε την ανάπτυξη παθογόνων, είναι προτιμότερο κατά το μεγαλύτερο μέρος της επώασης να τηρείται το κατώτερο επίπεδο υγρασίας και να αυξάνεται κατά τις τελευταίες μέρες που αναμένεται η εκκόλαψη των νεοσσών, ώστε μέσω της υγρασίας να διευκολυνθεί η ρήξη των αυγών.

Η θερμοκρασία και η υγρασία που πρέπει να υπάρχει στον χώρο κατά την αναπαραγωγή είναι αρκετά πολύπλοκο θέμα. Εάν θέλετε να ενημερωθείτε περισσότερο, διαβάσετε με προσοχή το άρθρο μας Θερμοκρασία και υγρασία την περίοδο επώασης καναρινιών

Ο ρόλος του ήλιου. Η ηλιακή ακτινοβολία είναι πολύτιμη και απαραίτητη για τα πτηνά, καθώς αξιοποιείται μέσω δύο οδών από τον οργανισμό τους, συμβάλλοντας στην εύρυθμη λειτουργία του.

1. Διαμέσω του λίπους του ουροπήγιου αδένα, απλώνεται στο πτέρωμα κατά την περιποίηση του, παράγοντας την βιταμίνη D, η οποία εισχωρώντας στον οργανισμό μετατρέπεται σε D3, μια απαραίτητη βιταμίνη για τον καλό μεταβολισμό του ασβεστίου, στοιχείου άκρως συνδεόμενου με την αναπαραγωγή.
2. Μέσω του οφθαλμικού λίπους των αδένων Χάρντερ (Harderian gland) [6], ρυθμίζονται πολλές σημαντικές οργανικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή, η ποιότητα του πτερώματος, η ισορροπία κατά την πτήση.

Αν τα κατοικίδια πτηνά μας δεν δέχονται την απευθείας επίδραση του ήλιου, είτε γιατί βρίσκονται σε εσωτερικό χώρο, είτε για οποιονδήποτε άλλο λόγο, η μας με ειδικές λάμπες πλήρους φάσματος UVA & UVB είναι υποχρεωτική, χωρίς αυτό να σημαίνει πως αντικαθιστούν πλήρως την ανεπάρκεια της άμεσης ηλιακής ακτινοβολίας, η οποία σε συνδυασμό και με τον καθαρό αέρα, πέραν της βιολογικής, έχει παρατηρηθεί πως έχει και θετική επίδραση στην ψυχολογία τους.

Επιλογή κατάλληλου ζευγαριού

Η επιλογή κατάλληλου ζευγαριού δεν είναι πάντα μια αθώα ή εύκολη διαδικασία. Δύο είναι οι παράγοντες που υπεισέρχονται κάθε φορά στην εκλογή μας:

1. Η διατήρηση των προτύπων του πουλιού που σκοπεύουμε να αναπαράγουμε.
2. Οι περιορισμοί και οι προϋποθέσεις που θέτουν οι νόμοι της κληρονομικότητας για την παραγωγή υγειών απογόνων.

Διατήρηση προτύπου

Τα καναρίνια ράτσας χωρίζονται σε τρεις κύριες κατηγορίες με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, σε καναρίνια φωνής, χρώματος και τύπου. Τα πουλιά αυτά είναι αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας, μέσω επιλεκτικών διασταυρώσεων, με στόχο την πλήρη οριοθέτηση της διάταξης των χαρακτηριστικών τους και τον έλεγχο της κληρονόμησής τους, εν αντιθέσει με τα λεγόμενα κοινά ή παρδαλά καναρίνια, στα οποία η κληροδότηση των ξεχωριστών τους χαρακτηριστικών είναι τυχαία και επομένως μη ελεγχόμενη.

Επομένως, εάν έχουμε ένα καναρίνι καθορισμένης ράτσας, φροντίζουμε ώστε το ζευγάρι μας να αποτελείται από πουλιά της ίδιας ποικιλίας και τηρούμε τον κανόνα που επιβάλει να μην ζευγαρώνουμε κοινά με καναρίνια ράτσας, τιμώντας τις προσπάθειες αιώνων προγενέστερων εκτροφέων.

Κληρονομικότητα και επιτρεπόμενα ζευγαρώματα

Οι νόμοι της κληρονομικότητας είναι δεδομένοι και μια επαρκής γνώση αυτών, κατευθύνει την επιλογή μας αναλόγως του χαρακτηριστικού που θέλουμε να μεταβιβαστεί στην επόμενη γενιά. Το σημαντικό είναι να αποφύγουμε την ενδογαμία ή να είμαστε πολύ προσεκτικοί στις συγγένειες, καθώς οι αιμομιξίες οδηγούν κατά πάσα πιθανότητα σε αδύναμους και ασθενικούς απογόνους και σαφέστατα μικρότερου σωματότυπου οργανισμούς.

Η υγεία των απογόνων είναι το σημαντικότερο όλων και είναι άμεση συνέπεια των επιλογών μας. Οι πληροφορίες που μπορούμε να αντλήσουμε ως προς αυτό, παρέχονται είτε από τη μετάλλαξη, είτε από το είδος του πτερώματος των γεννητόρων.

Το λοφίο - σκουφί είναι η μόνη μη επιτρεπόμενη ενδοδιασταύρωση μετάλλαξης. Μίξη κάθε λογής λοφιοφόρων καναρινιών θα επιφέρει τον επίπονο θάνατο μεγάλου πλήθους νεοσσών στη φωλιά.

Για τα λευκά πουλιά πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα λευκά υπολειπόμενα και όλα τα παράγωγά τους, έχουν μερική έως ολική έλλειψη βιταμίνης Α και χρήζουν έξτρα προσθήκη αυτής στη διατροφή τους.

Στο πτέρωμα οφείλουμε να λάβουμε υπόψιν τη σκληρότητά του. Διαλέγουμε ζευγάρια που, τουλάχιστον συγκριτικά, έχουν αντίθετη ποιότητα (σκληρό-μαλακό). Παραλείψεις τέτοιων ελέγχων από πλευρά μας, οδηγούν στη δημιουργία κύστεων στην περίπτωση δύο μαλακόπτερων γεννητόρων, ενώ αραιής κατανομής του πτερώματος με νευρολογικές παθήσεις στην περίπτωση δύο σκληρόπτερων.

Μια ευκολία αναγνώρισης του είδους του πτερώματος παρέχεται μέσω της διάκρισης Εντόνου-Χιονέ που συνήθως, αλλά όχι πάντα, συμπίπτει αντιστοίχως του σκληρού-μαλακού. Για ειδικούς λόγους συστήνεται ιδιαίτερη προσοχή στα μωσαϊκά καναρίνια.

Τέλος, είναι σπάνιο φαινόμενο οι απόγονοι κοινών καναρινιών να αντιμετωπίσουν τέτοια ζητήματα υγείας, αλλά έχουν μεγαλύτερη δυσκολία στην υιοθεσία.

Προετοιμασία αναπαραγωγής

Ξεκινάμε την προετοιμασία της αναπαραγωγής στα τέλη Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου, υπολογίζοντας η διαδικασία αυτή να διαρκέσει περίπου 1,5 - 2 μήνες και να ολοκληρωθεί προσωρινά όταν και τα δύο καναρίνια είναι έτοιμα να ζευγαρώσουν, είναι δηλαδή "πυρωμένα".

Διατροφική Προετοιμασία

Κύριος σκοπός της διατροφικής προετοιμασίας είναι να ενισχύσουμε το ζευγάρι μας με τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, επομένως και το ανοσοποιητικό τους σύστημα, έτσι ώστε να μπορούν να ανταπεξέλθουν με επιτυχία στην ανατροφή των νεοσσών τους.

Με πρότυπο τη φύση πρέπει κι εμείς σιγά-σιγά να τροποποιήσουμε τη διατροφή τους και να την εμπλουτίσουμε με βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, ενισχύοντάς την παράλληλα με πρωτεΐνες. Αυτή όμως η αλλαγή δεν μπορεί να γίνει ξαφνικά και απότομα. Οι ευαίσθητοι οργανισμοί τους χρειάζονται χρόνο για να συνηθίσουν. Από τη λιτή λοιπόν διατροφή του χειμώνα, μεταβαίνουμε σε σταδιακό εμπλουτισμό της κατά την άνοιξη και μάλιστα με σταθερά βήματα.

Είναι σημαντικό όλες οι τροφές που παρέχουμε (σπόροι, αυγοτροφή, λαχανικά κτλ.) να είναι ήδη αποδεκτές από τα καναρίνια μας προτού εκκολαφθούν τα αυγά, ώστε να είμαστε βέβαιοι πως θα τις καταναλώνουν για τη σίτιση των νεοσσών.

Επίσης, είναι απαραίτητο κατά την προετοιμασία αλλά και αργότερα που θα έχουμε νεοσσούς να επιλέξουμε μια έτοιμη, επώνυμη και συσκευασμένη αυγοτροφή για το ζευγάρι και τα μικρά τους, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία το ποσοστό πρωτεΐνης να κυμαίνεται μεταξύ 20% και 24%, ποσοστό που έχει υπολογισθεί ότι βοηθά στην γρήγορη και σωστή ανάπτυξη των νεοσσών.

Μπορούμε επιπλέον ή και εναλλάξ να δίνουμε βραστό αυγό (βρασμένο 15') με το τσόφλι του ή σπιτική αυγοτροφή.

Εννοείται πως καθ’ όλη την προετοιμασία και την αναπαραγωγή δεν πρέπει να λείπει από το κλουβί το κόκκαλο σουπιάς το οποίο αποτελεί πολύτιμη πηγή ασβεστίου, ιωδίου και χρήσιμων ιχνοστοιχείων.

Ξεκινάμε με συχνότητα από 2 φορές την εβδομάδα αυγό ή αυγοτροφή (έτοιμη ή σπιτική), αυξάνοντας σταδιακά όσο περνούν οι εβδομάδες, ενώ εκ παραλλήλου ενισχύουμε με λαχανικά, φρούτα, χόρτα ή και βότανα με προοπτική τα επιπρόσθετα θρεπτικά στοιχεία να διατίθενται μέρα παρά μέρα όταν το ζευγάρι ενωθεί.

Επιπρόσθετα, μπορούμε να προσθέσουμε σταδιακά στη διατροφή τους και κάποιους έξτρα ή / και βλαστωμένους σπόρους, που από πολλούς χαρακτηρίζονται ως βόμβες ενέργειας!

Γνωριμία και ένωση των πουλιών

Ταυτόχρονα, τοποθετούμε το ζευγάρι μας στη ζευγαρώστρα με διαχωριστικό για να ξεκινήσει η διαδικασία γνωριμίας τους.

Με την πρόοδο των ημερών, παρατηρείται μία αλληλεπίδραση των δύο πουλιών, το αρσενικό αρχίζει να κελαηδάει πιο έντονα και επίμονα και προσπαθεί να έρθει σ' επαφή με την άλλη πλευρά. Ξεκινούν τα ταΐσματα ανάμεσα στα κάγκελα και η στάση του σώματος του θηλυκού (ανταποκρίνεται στο κελάιδισμά του, χαμηλώνοντας το σώμα), δείχνει την αποδοχή του φλερτ.

Ακολουθεί η τοποθέτηση της φωλιάς, της τσόχας και του νήματος από την πλευρά του θηλυκού, εφόσον ο συνδυασμός διατροφικής προετοιμασίας και γνωριμίας συμβαδίζει ομαλά. Σαν πρώτη επιλογή, τοποθετούμε μια εξωτερική φωλιά για να μη μειώσουμε το ζωτικό χώρο του κλουβιού και παρέχουμε μεγάλη ποικιλία υλικών για να την φτιάξει.

Περισσότερα για την επιλογή κατάλληλης φωλιάς και υλικών για καναρίνια..

Η θέση που θα τοποθετήσουμε τη φωλιά πρέπει να εμπνέει ασφάλεια στην κανάρα και να διευκολύνει εμάς όταν μακροπρόθεσμα θα χρειαστεί να επέμβουμε.

Μέσα στη φωλιά τοποθετούμε μια τσόχα (κάποιοι την ράβουν), την οποία τις προηγούμενες μέρες έχουμε ψεκάσει με παρασιτοκτόνο, για να αποφύγουμε τις ψείρες. Παρέχουμε μεγάλη ποικιλία υλικών για να φτιάξει τη φωλιά της, λινάτσα, βαμβάκι και φυσική τρίχα, ίνες κοκκοφοίνικα.

Παρακολουθήστε μια συζήτηση σχετικά με την τσόχα στις φωλιές.

Την ημέρα που θα δώσουμε φωλιά και νήμα, πρέπει να κάνουμε και μία γενική καθαριότητα στο κλουβί του ζευγαριού μας.

Ένα έτοιμο για αναπαραγωγή θηλυκό, μπορεί να στρώσει τη φωλιά μέσα σε 2 ώρες. Αντιθέτως, ένα ανέτοιμο θα αρχίζει να παίζει με το νήμα ρίχνοντάς το κάτω και σκορπώντας το σε όλο το κλουβί, που σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνουμε υπομονή λίγο καιρό ακόμα.

Αν περάσουν πολλές μέρες και το θηλυκό δείχνει αδιάφορο προς τη φωλιά, τότε ίσως πρέπει να τοποθετήσουμε και μία εσωτερική σε ψηλό σχετικά σημείο του κλουβιού μήπως δεν έχει αποδεχθεί την υπάρχουσα εξωτερική.

Λίγο πριν ολοκληρώσει το "χτίσιμο" της φωλιάς, και αφού είμαστε σίγουροι πως και τα δύο καναρίνια είναι πυρωμένα και έτοιμα διατροφικά και ηλικιακά να προχωρήσουν σε αναπαραγωγή, μπορούμε να βγάλουμε το χώρισμα και να αφήσουμε το ζευγάρι να συνευρεθεί.

Έναρξη του βασικού σταδίου της αναπαραγωγής

Με τα δύο πουλιά μαζί πλέον στη ζευγαρώστρα, παρατηρούμε το αρσενικό με κατεβασμένα φτερά να προσκαλεί το θηλυκό με το τραγούδι του και εκείνη να στέκεται με ανασηκωμένη την ουρά. Ακολουθεί τριβή των αναπαραγωγικών τους οργάνων που διαρκεί 2-3 δευτερόλεπτα και εν συνεχεία κάθονται δίπλα-δίπλα δείχνοντας την ευχαρίστησή τους. Αυτό θα επαναλαμβάνεται αρκετές φορές την ημέρα καθώς το θηλυκό θα συνεχίζει την ολοκλήρωση κατασκευής της φωλιάς.

Ολοκλήρωση φωλιάς

Η κανάρα ολοκληρώνει τη φωλιά με γοργούς ρυθμούς και είναι θέμα λίγων ημερών να δούμε και το πρώτο αυγό. Μετά την πλήρη κατασκευή της φωλιάς αποσύρουμε το υλικό που της δόθηκε για τη δημιουργία της.

Ασβέστιο

Κατά την περίοδο της ωοτοκίας ο οργανισμός των θηλυκών έχει αυξημένες απαιτήσεις ασβεστίου για τη σύνθεση του κελύφους των αυγών. Πηγές ασβεστίου είναι το σουπιοκόκκαλο που θα πρέπει να υπάρχει μόνιμα στο κλουβί, το τσόφλι των βραστών αυγών, το ωμό σουσάμι κ.λπ.

Προληπτικά, μόλις το θηλυκό γεννήσει το δεύτερο αυγό μπορούμε να δώσουμε υγρό ασβέστιο για δυο-τρεις ημέρες, σύμφωνα με τη δοσολογία του κάθε σκευάσματος για την αποφυγή δυστοκίας.

Η γέννηση των αυγών

Τα θηλυκά γεννούν συνήθως από 4-6 αυγά. Η γέννηση των αυγών γίνεται κάθε πρωί μέχρι να ολοκληρωθεί η ωοτοκία. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου έχουν παρατηρηθεί κενά στην καθημερινή απόθεση των αυγών που συνήθως οφείλονται στη μη επαρκή προετοιμασία του θηλυκού.

Αντικατάσταση αυγών

Τα περισσότερα θηλυκά καναρίνια μετά από πολλές γενιές στην αιχμαλωσία κλωσούν από το πρώτο ή το δεύτερο αυγό, σε αντίθεση με τη φύση που αυτό συμβαίνει από τη γέννηση του τέταρτου αυγού. Αποτέλεσμα του παραπάνω, είναι οι νεοσσοί ηλικιακά να έχουν ακόμα και 3-4 ημέρες διαφορά ηλικίας και επομένως όσοι εκκολάφθησαν πρώτοι συχνά να υπερτερούν στη διεκδίκηση της τροφής και έτσι να προκαλούν το θάνατο από ασιτία των μικρότερων αδερφών τους.

Στο εμπόριο κυκλοφορούν ομοιώματα πλαστικών αυγών που μπορούμε να προμηθευτούμε, ώστε να κάνουμε καθημερινή αντικατάσταση με την ειδική λαβίδα και με αυτό τον τρόπο θα δώσουμε ίσες ευκαιρίες επιβίωσης σε όλους τους νεοσσούς, αφού θα εκκολαφτούν σχεδόν ταυτόχρονα ή με διαφορά λίγων ωρών.

Κάθε πρωί αφαιρούμε προσεκτικά το νέο αυγό με την ειδική λαβίδα, τα φυλάμε τοποθετώντας τα με τον αεροθάλαμο προς τα επάνω σε ένα ανοιχτό δοχείο με σπόρους σε δροσερό και σκιερό μέρος και τα επιστρέφουμε την τέταρτη ημέρα.

• Η αντικατάσταση των αυγών είναι προαιρετική ενέργεια.

  Ωοσκόπηση

  Η ωοσκόπηση είναι ο έλεγχος των αυγών με ειδικό φακό led σε σκοτάδι για να δούμε ποια από αυτά έχουν γονιμοποιηθεί. Ο έλεγχος συνήθως γίνεται μεταξύ 5ης και 7ης ημέρας επώασης χωρίς να είναι κανόνας, διότι το θηλυκό μπορεί να κάθεται στα αυγά τις πρώτες ημέρες, χωρίς να έχει ξεκινήσει την επώαση. Τα αυγά τα πιάνουμε με την ειδική λαβίδα που κυκλοφορεί στο εμπόριο.

Στα γονιμοποιημένα (ένσπορα) αυγά θα διακρίνουμε τις φλέβες και την καρδιά του εμβρύου να χτυπά. Αν δεν έχουμε εμπειρία καλό είναι να αποφύγουμε την ωοσκόπηση, διότι υπάρχει κίνδυνος να σπάσουμε τα αυγά λόγω απροσεξίας μας.

• Η ωοσκόπηση είναι προαιρετική ενέργεια.

  Η επώαση των αυγών

  Η διάρκεια επώασης είναι 14 ημέρες. Μετρούμε από τη στιγμή που το θηλυκό θα καθίσει μόνιμα στη φωλιά και ανεβάσει τη θερμοκρασία επώασης. Μπορεί να υπάρξει απόκλιση 1-2 ημερών λόγω της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος. Δεν απομακρύνουμε αυγά από τη φωλιά πριν τη 18η ημέρα επώασης. Κατά τη διάρκειά της, το αρσενικό θα τροφοδοτεί το θηλυκό στη φωλιά και οι έξοδοι της θα είναι ελάχιστες.

Σε αυτή την περίοδο, η συνήθης τακτική είναι να μειώνουμε την ποσότητα της αυγοτροφής που χορηγούμε στο ζευγάρι μας και να σταματάμε την προσθήκη συμπληρωμάτων στο νερό τους. Εικάζεται ότι συνεχόμενη παροχή πρωτεΐνης μπορεί να οδηγήσει σε επιθετικές συμπεριφορές ή και σε νέα σύντομη σειρά αυγών.

Η εκκόλαψη

Την 14η ημέρα επώασης και με διαφορά λίγων ωρών, αν έχουμε προχωρήσει σε αντικατάσταση αυγών θα έρθουν στη ζωή οι νεοσσοί. Το θηλυκό τρώει ή απομακρύνει τα τσόφλια από τη φωλιά.

Τις πρώτες ημέρες ζωής των νεοσσών τη σίτισή τους αναλαμβάνει αποκλειστικά η μητέρα. Το αρσενικό την ταΐζει και εκείνη με τη σειρά της τους νεοσσούς. Αργότερα ταΐζουν και οι δύο μέχρι να αναλάβει εξ' ολοκλήρου το αρσενικό, αφού η κανάρα περίπου την 15-16η ημέρα ζωής των νεοσσών θα θελήσει να προχωρήσει σε νέα γέννα.

Το πρώτο 24ωρο οι νεοσσοί θα πάρουν το "μητρικό γάλα", ένα υγρό μείγμα σε μορφή σάλιου από το θηλυκό για να θωρακίσει και να ενεργοποιήσει τον οργανισμό του νεοσσού.

Αυτή την περίοδο η διατροφή τους θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα πλούσια σε πρωτεΐνη, υψηλής ποιότητας μείγμα σπόρων, βραστό αυγό και αυγοτροφή θα πρέπει να χορηγείται σε καθημερινή βάση.

Μετά την 6-7η ημέρα ζωής των νεοσσών προσφέρουμε σταδιακά μήλο, σπανάκι, μπρόκολο κ.λπ.

Η διαχείριση της φωλιάς
Στη φωλιά πλέον υπάρχουν νεοσσοί και εμείς δε πρέπει να ενοχλούμε τακτικά, διότι υπάρχει ο φόβος εγκατάλειψής τους. Μία φορά τη μέρα όμως όταν παρέχουμε στα πουλιά τη σίτισή τους, είναι απαραίτητο να γίνεται και έλεγχος.

Τυχόν νεκροί νεοσσοί θα πρέπει να απομακρύνονται άμεσα, διότι αποτελούν εστία μικροβίων. Ένας πρώτος καθαρισμός στη φωλιά μπορεί να γίνει την 6-7η ημέρα ζωής των νεοσσών με την τοποθέτηση των δαχτυλιδιών.

Στρώνουμε μία καθαρή τσόχα σε μία νέα καθαρή φωλιά και μεταφέρουμε τους νεοσσούς προσεκτικά.

Την 11-12η ημέρα ζωής των νεοσσών μπορεί να γίνει δεύτερος και τελευταίος καθαρισμός της φωλιάς. Κάθε μας παρεμβολή από εκεί και πέρα θέτει σε κίνδυνο τη ζωή των μικρών, διότι δύσκολα νεοσσός που θα βγει από τη φωλιά σε μεγαλύτερη ηλικία επιστρέφει σε αυτή.

Μετά τη δεύτερη εβδομάδα της ζωής των νεοσσών, το θηλυκό δείχνει διάθεση για το ξεκίνημα επόμενης γέννας. Το αρσενικό επωμίζεται πλέον όλο και περισσότερο το καθήκον για το τάισμα των νεοσσών. Το πώς θα διαχειριστούμε το αρσενικό στη συνέχεια, εξαρτάται άμεσα από το αν πράγματι θέλουμε να προχωρήσουμε σε επόμενη γέννα ή όχι.

Πότε χωρίζουμε τα μικρά καναρίνια

Οι νεοσσοί μετά την 21η ημέρα ζωής τους, παρατηρώντας τη συμπεριφορά των γονιών τους αρχίσουν δειλά-δειλά να δοκιμάζουν τροφή. Παράλληλα θα συνεχίζουν να ζητούν τάισμα από τους γονείς τους μέχρι να τρέφονται αποκλειστικά μόνοι τους. Αυτό συνήθως συμβαίνει σε ηλικία 30 ημερών. Εφόσον είμαστε σίγουροι ότι οι νεοσσοί τρέφονται μόνοι τους, τότε σκεπτόμαστε τη μετακόμισή τους σε ένα ευρύχωρο κλωβό.

Δείτε ακόμη: Από το αυγό μέχρι την ανεξαρτητοποίηση των καναρινιών

Διακοπή της αναπαραγωγής ή επιλογή δεύτερης γέννας

Αν δεν επιθυμούμε δεύτερη γέννα, αφήνουμε όλη την οικογένεια μαζί, δίνουμε δεύτερη φωλιά και υλικό στο ζευγάρι μας και απομακρύνουμε τα αυγά κάθε πρωί αντικαθιστώντας τα με ψεύτικα. Επιτρέπουμε στο θηλυκό να κλωσήσει τα ψεύτικα αυγά για λίγες ημέρες και αποσύρουμε τη φωλιά σταματώντας την αναπαραγωγή.

Αν δεν θέλουμε να πετάξουμε γονιμοποιημένα (ένσπορα) αυγά, την 14η-16η ημέρα ζωής των νεοσσών χωρίζουμε το ζευγάρι και αφήνουμε τους νεοσσούς με τον ένα γονιό κρίνοντας από τη συμπεριφορά τους.

Επιλογή 2ης γέννας

Συνήθως, μετά τη δεύτερη εβδομάδα ζωής των νεοσσών χρειάζεται να είμαστε παρατηρητικοί ως προς τη συμπεριφορά των πουλιών και να δώσουμε έγκαιρα υλικό φωλιάς για να αποφύγουμε τυχόν μάδημα νεοσσών.

Αν επιθυμούμε να προχωρήσουμε σε δεύτερη γέννα, αφήνουμε όλη την οικογένεια μαζί μέχρι την έξοδο των νεοσσών από τη φωλιά. Βάζουμε στην άλλη πλευρά της ζευγαρώστρας δεύτερη φωλιά και δίνουμε υλικό στο θηλυκό, ώστε να προχωρήσει όταν νιώσει έτοιμο σε δεύτερη γέννα.

Μόλις οι νεοσσοί της πρώτης γέννας βγουν από τη φωλιά θα επισκέπτονται τη δεύτερη φωλιά με κίνδυνο να τη λερώσουν ή να σπάσουν τα αυγά. Τη λύση μας τη δίνει το διαχωριστικό πλέγμα που θα τοποθετήσουμε ανάμεσα στο ζευγάρι και τους νεοσσούς.

Η σίτισή τους θα συνεχιστεί ανάμεσα από τα κάγκελα μέχρι την ανεξαρτητοποίησή τους. Παρέχουμε τροφή και στις δύο πλευρές του κλουβιού, γιατί οι νεοσσοί θα αρχίσουν σιγά-σιγά να δοκιμάζουν ξεκινώντας από μαλακές τροφές (αυγό, αυγοτροφή). Μόλις το θηλυκό γεννήσει και το τρίτο αυγό μπορούμε αν θέλουμε να βάλουμε το αρσενικό στην πλευρά των νεοσσών για καλύτερη τροφοδοσία.

Προσοχή: Δεν εξαντλούμε τα πουλιά κατά την αναπαραγωγική περίοδο

Αν και μέχρι πρόσφατα έως τρεις γέννες ανά εποχή θεωρούνταν ανεκτές από το θηλυκό, κυρίως όσον αφορά στην υγεία του, τα τελευταία έτη οι απόψεις των ειδικών αναφέρονται σε δύο το πολύ γέννες, ώστε να απομακρυνθεί περισσότερο ο πρόσθετος κίνδυνος για τους γονείς, αλλά και για να αποφευχθούν συχνά προβλήματα υγείας και ανάπτυξης των νεοσσών, ειδικά της 3ης γέννας, που εμφανίζονται σε μεγαλύτερη συχνότητα.

Επειδή η αγάπη για το καναρίνι μας μάς οδήγησε στην απόφαση να το ζευγαρώσουμε, θα πρέπει να γνωρίζουμε πως οι πολλαπλές αναπαραγωγές μειώνουν το προσδόκιμο της ζωής των γονέων έως και 5-8 χρόνια και είναι δυνατόν να προκαλέσουν προβλήματα υγείας στους ίδιους αλλά και ασθενικούς απογόνους. [11]

Παρακολουθήστε μια συζήτηση σχετικά με τον αριθμό των επιτρεπόμενων γενών.

Τοποθέτηση δαχτυλιδιών - ταυτοποίηση των νεοσσών και αρχειοθέτηση

Η χρήση των δαχτυλιδιών θα μας βοηθήσει στο αρχείο των πτηνών μας και από τους περισσότερους κρίνεται απαραίτητη. Υπάρχουν δαχτυλίδια ανοιχτού και κλειστού τύπου (αλουμινίου, πλαστικά, σιλικόνης).

Τα δαχτυλίδια ανοιχτού τύπου μπορούν να τοποθετηθούν στα πουλιά οποιαδήποτε στιγμή της ζωής τους, ενώ τα δαχτυλίδια κλειστού τύπου χρησιμοποιούνται κυρίως από εκτροφείς που τα προμηθεύονται από τους συλλόγους που ανήκουν και τοποθετούνται την 5-7η ημέρα ζωής των νεοσσών.

Αρχειοθέτηση

Η αρχειοθέτηση στην εκτροφή πτηνών που θα πρέπει να τηρούμε είναι ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για μας, με πληθώρα πληροφοριών για το ζευγάρι μας, τις γέννες τους, τους νεοσσούς τους κ.λπ. Επίσης, καταγραφές λαθών, συμπερασμάτων και δοκιμών δεν πρέπει να παραλείπονται με σκοπό τη βελτίωση μας.

Τη σημαντικότητά του θα την αντιληφθούμε στο μέλλον όταν θα χρειαστεί να ανατρέξουμε εκεί προς αναζήτηση πληροφοριών.

Πιθανά προβλήματα στην αναπαραγωγή

Όσο και αν προσπαθήσουμε να τα αποφύγουμε, όσο καλή προετοιμασία για να κάνουμε, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να προκύψουν προβλήματα κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Θα αναφέρουμε τα πιο συχνά προβλήματα και θα προσπαθήσουμε να δώσουμε σύντομες λύσεις σε αυτά.

Τα πουλιά δεν ζευγαρώνουν

• Τουλάχιστον το ένα εξ' αυτών δεν είναι ακόμα έτοιμο (λάθος εποχή, μη σωστή προετοιμασία) ή είναι ηλικιακά ακατάλληλο προς αναπαραγωγή (σε εφηβική ηλικία ή γηραιό άτομο).
• Ανακολουθία στο φωτισμό (κυρίως στη διάρκεια της ημέρας), ακατάλληλη θερμοκρασία ή εποχή, έλλειψη χώρου ή υλικών κατασκευής φωλιάς. Βλ. Πότε ξεκινά η αναπαραγωγή
• Εξωτερικές επιδράσεις που δημιουργούν φόβο - ανησυχία
• Πρόκειται για πουλιά του ίδιου φύλου.
• Δίαιτα φτωχή σε απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ή θέματα παχυσαρκίας.
• Ορμονικές διαταραχές, ασθένειες, ατροφία σεξουαλικών αδένων, κληρονομικές παθήσεις.

Τα πουλιά ζευγαρώνουν αλλά δεν κάνουν αυγά

• Ισχύει ένας από τους παραπάνω λόγους.
• Μολύνσεις αναπαραγωγικού συστήματος του θηλυκού.
• Το θηλυκό παρουσιάζει αδυναμία στην εξώθηση των αυγών - δυστοκία. Έλλειψη ασβεστίου και μία κατάσταση άκρως απειλητική για την ζωή του πουλιού.

Τα αυγά δεν είναι γονιμοποιημένα (άσπορη γέννα)

• Τα πουλιά δεν ζευγάρωσαν.
• Λήψη φαρμάκων που προκαλούν διαταραχή μεταβολισμού, ορμονών ή στειρότητα.
• Το αρσενικό είναι νεαρό και άπειρο.
• Το θηλυκό είναι αρκετά μεγαλύτερο σε μέγεθος από το ταίρι της (ασυμβατότητα μεγέθους).
• Το αρσενικό έχει μακριά νύχια και πληγώνει το ταίρι του κατά την προσπάθεια γονιμοποίησης (αστάθεια).
• Η παρουσία πυκνού στρώματος πούπουλων στη γενετήσια περιοχή του αρσενικού ή η απουσία (λόγω λάθους στο κούρεμα) των κατάλληλων οδηγών στο ψευδοπέος. Δείτε Κούρεμα καναρινιού πριν το ζευγάρωμα
• Δεν υπάρχει κατάλληλο, σταθερό κλαράκι (πατήθρα) για τη διενέργεια του ζευγαρώματος ή βρίσκεται πολύ υψηλά με αποτέλεσμα να μην αφήνει αρκετό χώρο στο αρσενικό για να πάρει τη θέση του.
• Έλλειψη Σεληνίου (Se) και βιταμίνης Ε, οδηγεί σε αζωοσπερμία ή σε αδύνατο σπέρμα.

Τα αυγά δεν εκκολάφθηκαν

• Εξωτερικές οχλήσεις κατά την επώαση: έντονες φωνές ή φασαρία, γάτες, ποντίκια, έντομα, άλλα πουλιά συμπεριλαμβανομένου του μελλοντικού πατέρα και απογόνων της προηγούμενης γέννας.
• Τα αυγά κρύωσαν (π.χ., πολλά αυγά στη φωλιά που δεν καλύπτονται επαρκώς, η θηλυκιά σηκώνεται για άλλους λόγους βλ. ανωτέρω ή παρέμεινε πολύ ώρα έξω από τη φωλιά).
• Καταστροφή του κελύφους του αυγού από πολύ αιχμηρά μη κομμένα νύχια, από κραδασμούς στο κλουβί ή ανεπαρκής ποιότητα (προβλήματα δυσαπορρόφησης ασβεστίου και άλλων απαραίτητων συστατικών) ή κατά τον χειρισμό τους από τον εκτροφέα (ωοσκόπηση, αντικατάσταση αυγών).
• Λοιμώδεις παράγοντες όπως κάποια βακτήρια. Η Σαλμονέλα λ.χ., διαπερνά το κέλυφος του αυγού, μολύνοντας το έμβρυο.
• Τροφικές ανεπάρκειες γονέων ή κληρονομικές ασθένειες.
• Χαμηλή υγρασία.
• Θάνατος του εμβρύου λόγω δηλητηρίασης. Μπορεί να συμβεί σε ατμόσφαιρα με υψηλή περιεκτικότητα σε διοξείδιο του άνθρακα (CO2) ή με ατμούς χλωριωμένων υδρογονανθράκων.
• Σαπισμένα / χαλασμένα αυγά: αποτελούν τεράστια πηγή μόλυνσης σε μια φωλιά, ειδικά υπό τις συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας που επικρατούν λόγω επώασης και θα πρέπει να απομακρύνονται άμεσα.
• Αποτυχία του νεοσσού να εξέλθει από το αυγό που μπορεί να οφείλεται σε:
  • Χαμηλή θερμοκρασία στη φωλιά, με αποτέλεσμα την επιβράδυνση του μεταβολισμού του νεοσσού.
  • Σκληρό / χονδρό κέλυφος. Σε αυτήν την περίπτωση συχνά οι γονείς δεν μπορούν να βοηθήσουν εκτός κι αν το αυγό έχει ήδη διαρρηχθεί από τον νεοσσό. Επίσης ο χρόνος και η προσπάθεια του νεοσσού για να εξέλθει από το αυγό, συχνά αποτελεί σε αυτές τις περιπτώσεις παράγοντα θανάτου από εξάντληση.
  • Αυγά των οποίων το σχήμα απέχει από το οβάλ. Συνήθως είναι πιο σφαιρικά από τα φυσιολογικά και οδηγούν το έμβρυο σε ασφυξία λόγω του προβληματικού αεροθαλάμου που περιέχουν.
  • Η θέση του νεοσσού μέσα στο αυγό επίσης είναι ένας προδιαθεσικός παράγοντας που μπορεί να συσχετίζεται με την αποτυχία της εκκόλαψης. Αν για παράδειγμα το κεφάλι του εμβρύου παγιδευτεί στην αριστερή του φτερούγα, τότε δεν μπορεί να κινηθεί σε κατεύθυνση αντίθετη από αυτή του αυγού καθώς ασκεί πίεση στο τελευταίο, ώστε να προκαλέσει τον απεγκλωβισμό του. Κάτι ανάλογο συμβαίνει όταν τα πόδια του εμβρύου βρίσκονται άνω της κεφαλής του.

Άλλοι λόγοι που περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο μας εμβρυική νέκρωση.

Αδυναμία και θάνατος των νεοσσών στη φωλιά

• Αμέλεια στην εκπλήρωση των γονεϊκών καθηκόντων - ασθένεια ή θάνατος των γονέων.
• Έλλειψη καθαριότητας στη φωλιά και στον πέριξ χώρο, ανεπαρκής τροφοδοσία γονέων με κατάλληλη τροφή για νεοσσούς, μολυσμένα τρόφιμα, ψείρες, εξωπαράσιτα.

Άλλοι λόγοι που περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο μας θνησιμότητα των νεοσσών στη φωλιά.

Η Κίσσα είναι ένα όμορφο πτηνό που ξεχωρίζεις εύκολα από τα μπλε καλυπτήρια φτερά της. Το όνομα "Jay" το πήρε για τη δυνατή φωνή της, τη λατινική ονομασία "Garrulus" (ομιλητικός) από την ιδιότητά της να αντιγράφει και το "Glandarius" (βαλανοφόρος) για τη συμπάθεια της στα βελανίδια.

Κίσσα η βαλανηφάγος

 Φωτο Κίσσας (Garrulus glandarius)

Η Κίσσα είναι ένα όμορφο πτηνό με μήκος 32-36cm και βάρος 150-190γρ και άνοιγμα φτερών 54-58εκ που την ξεχωρίζεις εύκολα από τα μπλε καλυπτήρια φτερά της.

Το όνομα της "Jay" το πήρε λόγω της δυνατής φωνής της και την λατινική ονομασία "Garrulus", που σημαίνει ομιλητικός, από την ιδιότητα που έχει να αντιγράφει πολλούς και διαφορετικούς ήχους. Όσο για το "Glandarius" που σημαίνει "βαλανοφόρος", αναφέρεται στην ιδιαίτερη συμπάθεια της Κίσσας προς τα βελανίδια.

Το φτέρωμα στους γλουτούς και στο επάνω μέρος της ουράς είναι κατάλευκο σε αντίθεση με τη μαύρη ουρά της. Τα δευτερεύοντα καλυπτήρια φτερά έχουν λιγότερο ερυθροκίτρινο χρώμα που αμέσως οδηγεί σε ανοιχτό μπλε με μαύρες ραβδώσεις και στο πίσω μέρος καταλήγει σε μαύρο μέχρι το πίσω μέρος της φτερούγας. Το πίσω μέρος της φτερούγας καταλήγει σε μαύρο χρώμα. Τα υπόλοιπα καλυπτήρια φτερά είναι μαύρα προς γκριζόμαυρα φτερά με λευκές βάσεις ή άκρες, δίνοντας μια σύνθεση σχεδίου του φτερού πολύ εντυπωσιακή εν πτήσει.

Το πάνω μέρος του κεφαλιού της είναι λευκό με μαύρες ραβδώσεις. Το μέτωπο,το μέρος κάτω από το λαιμό και η περιοχή του ματιού, είναι λευκά, σε αντίθεση με το ράμφος και πέριξ αυτού, που είναι μαύρα. Τα πόδια της είναι ροζ-καφέ και τα μάτια της μπλε-λευκό.

Οι νεαρές κίσσες είναι παρόμοιες με τις ενήλικες, απλά με πιο σκούρο πτέρωμα στο σώμα, πιο μπλε μάτια και πιο ανοιχτόχρωμα πόδια. Το φθινόπωρο τα νεαρά ξεκινάνε να δείχνουν ακανόνιστες μαύρες γραμμές στο μπλε σημείο των φτερών.

Υπάρχουν 34 αναγνωρισμένα υποείδη σε διάφορα μέρη της Ευρώπης. Διαφέρουν ως προς την ένταση του χρώματος στο φτέρωμα, στο κεφάλι, στο φτερό και στο μέγεθος.

Διάκριση φύλου

Τα δύο φύλα έχουν παρόμοιο χρώμα και μέγεθος, με τα θηλυκά να μπορούν να γίνουν μεγαλύτερα.

Φωνή

Η φωνή της Κίσσας είναι δυνατή, βραχνή, αρκετά διαπεραστική και λειτουργεί κυρίως ως προειδοποίηση. Βέβαια επειδή αυτό γίνεται συνήθως εν κινήσει, προδίδει αρκετές φορές την παρουσία της. Το συνηθισμένο κάλεσμα της ακούγεται ως "σκαααρκ σκρααακ".

Παρόλα αυτά, οι Κίσσες (μαζί με τα κοράκια και τις καρακάξες) μπορούν να μιμηθούν πολλούς διαφορετικούς ήχους, ακόμα και την ανθρώπινη φωνή. Πολλές φορές μάλιστα, παράγουν μελωδίες που αποτελούνται από όλα τα είδη των ήχων που έχει ακούσει.

Η φωνητική μίμηση συχνά συνδέεται με την υποκειμενική διάθεση του πτηνού. Οι κίσσες προσπαθούν να παραπλανήσουν τον άνθρωπο που πλησιάζει στη φωλιά τους, μιμούμενες φωνητικά σήματα συναγερμού άλλων ειδών ή ακόμα και τους ήχους θηρευτών. Επιπρόσθετα, αρθρώνουν το κάλεσμα άλλων ειδών κατά την εμφάνισή τους. [11]

Τα νεαρά πουλιά αφιερώνουν πολύ χρόνο εξάσκησης μιμητισμού μέχρι να μπορούν να
αναπαράγουν τέλεια τον αρχικό ήχο.

Βιότοπος

Η Κίσσα ζει και αναπαράγεται ως επί το πλείστον στις δασώδεις περιοχές της δρυός, σε όλο το φάσμα της Δ. Παλαιαρκτικής. Γενικά αποφεύγει τα πυκνά δάση και τις ανοικτές πεδιάδες. Τη συναντούμε ωστόσο σε πάρκα και κήπους περιοχών που έχουν αρκετή βλάστηση.

Υψομετρικά στην Ευρώπη απαντάται μέχρι και στα 2.000 μ. ενώ στα Ιμαλάια υπάρχουν αποικίες και στα 3.300μ. [10]

Γεωγραφική κατανομή

Η Κίσσα - Garrulus glandarius απαντάται στις περιοχές βόρεια και δυτική Αφρική, Ευρώπη, βόρεια και ανατολική Ρωσία, μέσω Σιβηρίας αποικεί στην Μαντζουρία, ακόμα Κορέα, Ιαπωνία και δυτική Ασία, Βιρμανία, Ταϊλάνδη, Κίνα.

Στην Ελλάδα είναι κοινό επιδημητικό (καθιστικό) είδος σε όλη την ηπειρωτική χώρα και τα νησιά Ιονίου και Αιγαίου.

Την Ελλάδα αποικούν τα εξής 5 υποείδη:

1. Garrulus glandarius albipectus ηπειρωτική Ελλάδα
2. Garrulus glandarius graecus ηπειρωτική Ελλάδα
3. Garrulus glandarius anatoliae Αν. Αιγαίο- Δωδεκάνησα
4. Garrulus glandarius cretorum Κρήτη
5. Garrulus glandarius samios Σάμος

Συμπεριφορά

Η κυριαρχία στην κοινωνία της Κίσσας δεν ακολουθεί πάντοτε τον κανόνα του ισχυρότερου με επακόλουθο η ιεραρχία να μην είναι μόνιμα σταθερή.

Σε γενικές γραμμές τα αρσενικά άτομα κυριαρχούν επί των θηλυκών, αλλά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως κατά την πτερόρροια των αρσενικών ή αν το θηλυκό είναι επίμονο, τότε είναι αυτό το οποίο επικρατεί στο ζευγάρι.

Οι αγώνες για την κυριαρχία μπορεί σε μερικές περιπτώσεις να οδηγήσουν σε συμπλοκές, με τα πουλιά να τραβούν το ένα τα φτερά του άλλου, αλλά επίσης μπορούν να διευθετηθούν και χωρίς καυγάδες. Στις τελευταίες μάλιστα περιπτώσεις, ή έκβαση του αγώνα κυριαρχίας φαίνεται να βασίζεται σε ψυχολογικούς παράγοντες οι οποίοι δεν είναι πλήρως κατανοητοί. [7]

Καταλήγοντας, θα λέγαμε ότι οι κίσσες δεν είναι ιδιαίτερα εριστικές μεταξύ τους.

[11]- Η κίσσα ανασηκώνει το πτέρωμά της στο κρύο ή σε επικείμενες συγκρούσεις, ενώ το πτέρωμα παραμένει κάτω όταν ο καιρός είναι ζεστός ή το πουλί επιλέγει την οδό διαφυγής.

Η συμπεριφορά του είδους κατά τον ύπνο διαφέρει ανάλογα με την ηλικία (ωριμότητα).

Τα έφηβα άτομα συχνά ξεκουράζονται (χαλαρώνουν) ή / και κοιμούνται σε άμεση επαφή μεταξύ τους, ενώ τα ενήλικα πτηνά καθώς πλησιάζουν σε κοντινή απόσταση εκφράζουν είτε κατευναστική / καθησυχαστική ή αντίθετα επιθετική διάθεση.

Σε προσέγγιση θηρευτή, οι κίσσες εκτελούν κινήσεις πρόθεσης κατά το πρότυπο μάχης - φυγής.

Η απειλητική τους συμπεριφορά είναι διττή και κλιμακούμενη. Όσο πιο πολύ ανασηκώνεται το πτέρωμα, τόσο πιο έντονη είναι η διάθεση μάχης - φυγής που εκφράζεται. Η αντίδραση αυτή κυρίως σχετίζεται με την προστασία της φωλιάς ή των μικρών.

Ακόμη, με τις εκδηλώσεις αυτές μπορεί να υποδεικνύουν κυριαρχία (αυταρχικότητα) και αναλόγως προς τα προηγούμενα μπορούν να εκληφθούν είτε ως απειλητικές ή στα πλαίσια της σεξουαλικότητας. Θεωρείται πάντως ότι η συμπεριφορά αυτή κυρίως προέρχεται από κινήσεις σεξουαλικής προσέγγισης.

Εκδηλώσεις υποταγής μπορεί επίσης να δηλώνουν είτε σεξουαλική προσέγγιση είτε να λειτουργούν απλώς κατευναστικά. Πιθανά μάλιστα να προήλθαν (εξελικτικά) από καταστάσεις όπου οι δυνατότητες διαφυγής εκμηδενίζονται.

Η επαιτεία τροφής (ζητιάνεμα) είναι πολύ φυσική σε εφήβους καθώς και σε θηλυκά σε φάση αναπαραγωγής. Προφανώς συσχετιζόμενη με τη διάθεση εξάρτησης, μπορεί να εκφραστεί και από ενήλικα αρσενικά ή από μη - αναπαραγωγικά θηλυκά. Δεν μπορεί λοιπόν να εκληφθεί ως πρωταρχικά σεξουαλική εκδήλωση (έκφρασης) και μάλιστα ενδέχεται να αναστέλλει την ερωτική συμπεριφορά του συντρόφου. -[11]

Λαγούμια

Όπως και πολλά κορακοειδή, οι Κίσσες, αποθηκεύουν την τροφή τους θάβοντάς την σε σημεία του εδάφους, με σκοπό την κατανάλωσή της σε μεταγενέστερο χρόνο. Στα λαγούμια αυτά συγκεντρώνονται κυρίως ξηροί καρποί, ενώ παρατηρείται κορύφωση και ως προς την συχνότητα και ως προς την ποσότητα αποθήκευσης, την εποχή του Φθινοπώρου. [2]

Η παραπάνω πρακτική όμως, έχει περισσότερες προϋποθέσεις και προεκτάσεις από όσες θα περίμενε κανείς.

Κατ' αρχάς σαν πρώτο ζητούμενο μπορεί να παρουσιαστεί η μνήμη. Οι Κίσσες έχουν εμφανίσει μια εξειδικευμένη "χωρική" μνήμη που τους επιτρέπει να βρίσκουν ξανά τα λαγούμια που έσκαψαν, ενδεχομένως κάνοντας χρήση σημαδιών μέσα στο δάσος.

Η διαδικασία αυτή είναι ακόμα πιο περίπλοκη αφού θυμούνται παράλληλα και το βάθος αλλά και το είδος της τροφής που αποθήκευσαν. Η μνήμη υπεισέρχεται με τον ίδιο τρόπο όταν η Κίσσα ψάχνει ή βλέπει τα λαγούμια άλλων πουλιών, όντας περιστασιακά και κλέφτης. [1][4]

Στον κόσμο λοιπόν αυτoύ του πτηνού, των εναλλασσόμενων ρόλων, δεν μπορούν να λείπουν οι δεξιότητες που θα την καθιστούσαν καχύποπτη. Παραμένει ακόμα εικασία προς απόδειξη το αν χρησιμοποιεί την εμπειρία της από την αποθήκευση τροφής για την ευκολότερη ανεύρεση της κρυψώνας άλλων πτηνών.

Είναι ωστόσο χαρακτηριστικά τα ευρήματα των ερευνητών που υποδηλώνουν ότι η Κίσσα αυξομειώνει τον ήχο που παράγει ή ακόμη και τον θόρυβο της κίνησης, ανάλογα με το αν αποθηκεύει ή καιροφυλαχτεί την αποθήκευση των άλλων πουλιών.

Ανάλογη είναι και η συμπεριφορά που επιδεικνύει για την επιλογή του σημείου εναπόθεσης, σκάβοντας σε μη ορατά μέρη όταν έχει αντιληφθεί ότι παρακολουθείται. [1][3][5]

Τα πλαίσια που θα λάβουν χώρα όμως όλες οι παραπάνω δεξιότητες, θα καθοριστούν σε ένα μεγάλο βαθμό και από τον "κοινωνικό" περίγυρο του κάθε πτηνού. Η εδαφική κυριότητα και η ιεραρχία θα επιτρέψουν σε ένα κυρίαρχο πτηνό να είναι άμεσο και διεκδικητικό, με την αντίθετη περίπτωση να κυριαρχείται από πονηριά και επιφύλαξη. [6]

Μια σημαντικότατη απόρροια της παραπάνω συμπεριφοράς, είναι ότι η Κίσσα μέσω των ξεχασμένων σπόρων που αποθήκευσε, καθίσταται ως ένας από τους μεγαλύτερους αναδασωτές της Βελανιδιάς στην Ευρώπη. Η ποιότητα των σπόρων, η διασπορά και το μέρος ταφής αποτελούν ένα τέλειο σύνολο, προσφέροντας στην βιοποικιλότητα και προσκομίζοντας έμμεσα οικονομικά οφέλη για τον άνθρωπο. [16][17][18]

Διατροφή

Η Κίσσα είναι παμφάγο πτηνό με μία ποικίλη αλλά επιλεκτική διατροφή. Εκείνο για το οποίο είναι όμως ιδιαίτερα γνωστή είναι για την μεγάλη αγάπη της για τα βελανίδια, τα οποία αποφλοιώνει με το ράμφος με περίτεχνες περιστροφικές κινήσεις, ενώ αν χρειαστεί μπορεί να χρησιμοποιήσει ως βοήθεια και τα πόδια της.

Ως πρώτη επιλογή έχει τους καρπούς της Δρυός Αριά (Quercus ilex) και της Φελλοφόρου (Quercus suber), απ' όπου εξάγεται ο φελλός) αλλά αποφεύγει το Πουρνάρι (την σκληρόφυλλη Quercus coccifera), γεγονός που αποδίδεται στο μεγαλύτερο ποσοστό λίπους των δύο πρώτων και στη μεγάλη ποσότητα σε τανίνες της τελευταίας.

Το καταπληκτικό είναι, πως από το φθινόπωρο αποταμιεύει βελανίδια σε διάφορες κρυψώνες ως συνήθως ένα-ένα (και πάντως όχι περισσότερα από 2-3), φθάνοντας σε αριθμό μέχρι και 11.000, για να τα χρησιμοποιήσει την περίοδο της αναπαραγωγής περί τον Μάιο και μέχρι τον απογαλακτισμό των νεοσσών στις αρχές Ιουλίου και ωστόσο θυμάται ακριβώς που να τους βρει.

Έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να ανακαλέσει στη μνήμη της τις τοποθεσίες ακόμα και 10 μήνες μετά την αποθήκευση. [7]

Είναι τόσο ισχυρά καταγεγραμμένη στην φύση της αυτή η αποταμιευτική διαδικασία, που σε πτηνά που ζουν στην αιχμαλωσία των ζωολογικών κήπων, έχει παρατηρηθεί να συλλέγουν και να κρύβουν πετραδάκια παρόμοιου σχήματος με βελανίδια. [8]

Εκτός από βελανίδια διατρέφεται με καρύδια, κάστανα και άλλους ξηρούς καρπούς, δημητριακά και φρούτα αλλά και έντομα, νυχτερίδες, σκουλήκια, μικρά φίδια και γυμνοσάλιαγκες, μικρά τρωκτικά, ακόμα και ψοφίμια. Ελέγχει κάθε σπιθαμή δέντρου και εδάφους, προτιμώντας ό,τι βρίσκεται σκεπασμένο από φύλλα και κλαδιά και όχι στον ανοικτό αέρα Έχει τη γνώση να αποφεύγει τα ιδιαίτερα πολύχρωμα έντομα και αμφίβια από τον φόβο των δηλητηριάσεων, τα τριχωτά έντομα και τα κολλώδη υλικά. [10]

Τα αυγά δεν θεωρούνται μια φυσική επιλογή τους αλλά αν δοκιμάσουν, μετά τα κυνηγούν μετά μανίας, ενώ θηρεύουν συχνά και μικρά πουλάκια.

Κατά την περίοδο της αναπαραγωγής και της ωοτοκίας, η διατροφή της εστιάζεται κυρίως στα έντομα. [9]

Αναπαραγωγή

Η Κίσσα είναι αναπαραγωγικά ώριμη από την ηλικία των 2-3 ετών (σε πηγές αναφέρεται και μετά το 1ο έτος). [9][12]

Είναι μονογαμικά ζεύγη με ισχυρούς δεσμούς, ωστόσο μοιράζονται κοινή διαμονή μόνο κατά την διάρκεια της αναπαραγωγής ενώ το υπόλοιπο έτος ζουν εντός του ίδιου ενδιαιτήματος αλλά σε απόσταση μεταξύ τους. [13]

Αναπαράγονται μία φορά τον χρόνο, αν όμως η αναπαραγωγή αποβεί από οποιανδήποτε αιτία άκαρπη (κλοπή αυγών-νεοσσών, άγονα αυγά κτλ.), συχνά επιχειρείται επαναληπτική προσπάθεια κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου.

Η περίοδος αναπαραγωγής εξαρτάται από το κλίμα της χώρας διαβίωσης, που για την Ελλάδα είναι κατά τον μήνα Απρίλιο. Τέλη Μαρτίου με αρχές Απριλίου, στήνεται το "κάλεσμα σε πτήση", ένα τελετουργικό ζευγαρώματος για τις αζευγάρωτες Κίσσες.

Στον χορό ως επί το πλείστον συμμετέχουν περισσότερα αρσενικά από θηλυκά πτηνά και οργανώνεται αυθόρμητα. Μπορεί όμως να προκληθεί και από ήδη ζευγαρωμένα πουλιά, που με τις πτήσεις και τα μεταξύ τους ταΐσματα, προσπαθούν να προσελκύσουν σε συμμετοχή τους ελεύθερους, οι οποίοι συνήθως ενθουσιάζονται.

Το αρσενικό πετάει περίτεχνα και προσφέρει τρόφιμα στο θηλυκό, προσέχοντας πως να το προσεγγίσει για να μην αντιμετωπίσει δισταγμό και νευρικότητα, δεδομένου ότι η Κίσσα είναι ένα πτηνό που δεν αγαπά τις επαφές. Αν το θηλυκό αποδεχθεί και μάλιστα ανταποδώσει με τροφή, έχει δημιουργηθεί το νέο ζεύγος.

Τέτοιου ίδιου τύπου συνάθροιση είναι δυνατό να συμβεί και αργότερα στο ίδιο έτος, ανάμεσα σε πτηνά που για κάποιον λόγο έχασαν το ταίρι τους. [7]

Το θηλυκό γεννά νωρίς το πρωί κάθε μέρα, συνολικά 5-7 αυγά. Το χρώμα τους είναι γκριζοπράσινο με καφέ κηλίδες, το μέγεθός τους 31 Χ 23 mm. και το βάρος τους 8,5 γρ. [14]

Κλωσσά αποκλειστικά το θηλυκό (με μικρά διαλείμματα κάθε 3 ώρες), αφού έχει γεννήσει και το δεύτερο ή τρίτο αυγό, ενώ σπάνια έχει αναφερθεί ολιγόλεπτη βοήθεια από κάποια αρσενικά, τα οποία ως βασικό καθήκον έχουν την τροφοδοσία, αποτελούμενη κυρίως από έντομα. Στο σημείο αυτό να αναφερθεί ότι η διαδικασία αυτή, προσαρμόζεται στις διατροφικές επιθυμίες του θηλυκού, τις οποίες και το αρσενικό, αντιλαμβάνεται πώς να τις ικανοποιήσει, ανεξάρτητα των δικών του προτιμήσεων.

Η διάρκεια της επώασης είναι 16-19 μέρες.

Μετά την εκκόλαψη την διατροφή και φροντίδα των νεοσσών αναλαμβάνουν οι δύο γονείς από κοινού, ενώ ο αρσενικός συνεχίζει να είναι ο κύριος τροφοδότης της οικογένειας. Επιδεικνύει μάλιστα ιδιαίτερη προσοχή κατά την προσέγγιση της φωλιάς.

Συνήθως και οι 2 γονείς τροφοδοτούν τους νεοσσούς με τροφή. Όταν αυτό γίνεται ταυτόχρονα, ο κάθε γονέας προσπαθεί να αρπάξει την ορατή σε αυτόν τροφή από το στόμα του νεοσσού, ακριβώς την στιγμή που ο άλλος αποσύρει το ράμφος του από το τάισμα.

Κατά την εκκόλαψη των νεοσσών το κέλυφος των αυγών καταναλώνεται από τους γονείς. Οι θηλυκές επίσης, κάποιες φορές τρώνε τα ίδια τους τα αυγά ή ακόμη και τους νεοσσούς, πιθανά λόγω υπερτροφίας ή για λόγους υπερβολικής (διαστροφικής) συμπεριφοράς ως προς την καθαριότητα της φωλιάς.

Τα μη γονιμοποιημένα αυγά παραμένουν μέσα στη φωλιά για ένα διάστημα μετά την εκκόλαψη των νεοσσών. Δεν φαίνεται να υπάρχει ένστικτο ανάκτησης των θρεπτικών συστατικών των αυγών - με άλλα λόγια δεν καταναλώνονται από το θηλυκό.

Παρατηρήθηκε επίσης ότι κάποιες κίσσες απέρριψαν λευκά ή φωτεινά μπλε ομοιώματα αυγών από τη φωλιά τους, ενώ άλλες τα δέχθηκαν. Σε μια περίπτωση μάλιστα θηλυκό πουλί που δεν είχε ξαναδεί μικρή σε ηλικία κίσσα, δέχθηκε να μεγαλώσει ένα μωρό ενδιάμεσης ηλικίας το οποίο τοποθετήθηκε στη φωλιά της, ενώ ο σύντροφός της παρουσίασε φόβο στην αρχή, αν και λίγο αργότερα υιοθέτησε και ο ίδιος το μικρό. -[11]

Οι νεοσσοί ανοίγουν τα μάτια τους όταν είναι περίπου 7-8 ημερών και ξεκινούν τις πρώτες δοκιμαστικές πτήσεις τους στις 17 ημέρες. Εγκαταλείπουν την φωλιά γύρω στις 23 ημέρες, όμως συνεχίζουν να παρενοχλούν τους γονείς για τροφή και να παραμένουν κοντά τους για περίπου ένα έτος και πάντως σίγουρα μέχρι το φθινόπωρο.

Τα νεαρά πτηνά συνηθίζουν να κουρνιάζουν σε επαφή το ένα με το άλλο, σε αντίθεση με τα ενήλικα που διατηρούν τουλάχιστον ένα μέτρο απόσταση μεταξύ τους.

Φωλιά

Είναι μοναχικά ζευγάρια και διατηρούν μίαν απόσταση τουλάχιστον 100μ. από άλλες φωλιές. Η επιλογή του σημείου της φωλιάς είναι συνηθέστερα καθήκον του αρσενικού, ενώ στην κατασκευή της συμμετέχουν και τα δύο φύλα. [11]

Φωτο φωλιάς Κίσσας

Οι φωλιές μπορεί να είναι σε δέντρα ή ψηλούς θάμνους, σε ύψος τουλάχιστον 3-4 μέτρων από το έδαφος, καλά κρυμμένες ανάμεσα σε φυλλωσιές. Το σχήμα τους είναι κυπελλοειδές, με εξωτερική επένδυση από κλαδιά και εντός από μαλακά υλικά, ξερά φύλλα, ρίζες, τρίχες ζώων π.χ. αλόγων. Οι διαστάσεις τους ποικίλουν από 16-40 εκ. Περίπου.

Σε περίπτωση που η δομική υποστήριξη της φωλιάς υποστεί ζημιά, το θηλυκό πουλί την εγκαταλείπει. Ακόμη σε παρουσία ανθρώπου πλησίον της φωλιάς, τα θηλυκά στη φύση "μαζεύονται" μέσα στη φωλιά σε αντίθεση με τα πουλιά σε συνθήκες αιχμαλωσίας, τα οποία σε ανάλογες περιπτώσεις επιδεικνύουν αμυντική συμπεριφορά. -[11]

Φροντίδα

Η εξημέρωση καθώς και οι αντιδράσεις στο χειρισμό συζητούνται. Οι κίσσες που έχουν εκτραφεί από έναν ή δύο ανθρώπους συχνά δείχνουν μεγάλο φόβο σε παρουσία αγνώστων κατά την ενηλικίωσή τους (επομένως πιθανώς αναγνωρίζουν πρόσωπα), ενώ αυτές που σε μικρή ηλικία εξοικειώνονται με πολλούς διαφορετικούς δεν εμφανίζουν αυτήν τη συμπεριφορά. [11]

Κατηγορία κινδύνου

Ελάχιστης ανησυχίας (LC) [15]

Σε αρκετές χώρες έχουν μειωθεί οι πληθυσμοί της αλλά σε κάποιες άλλες δείχνουν σημαντική αύξηση, όπως σε Ρωσία, Γαλλία και Τουρκία.

Το προσδόκιμο ζωής της Κίσσας είναι 17-20 χρόνια.

Ονοματολογία και συστηματική ταξινόμηση

Διωνυμική ονομασία: Garrulus glandarius Ελληνική: Κίσσα - Γάρουλος ο βαλανηφάγος [10] Αγγλική: Eurasian Jay Τάξη: Στρουθιόμορφα (Passeriformes) Οικογένεια: Κορακίδες (Corvidae) Γένος: Γάρουλος (Garrulus) Είδος: G. glandarius

Media gallery Κορακίδων

Θεωρούμε και είναι αλήθεια πως τα πτηνά κρύβουν την ασθένειά τους από τον φόβο των θηρευτών τους, οπότε συνήθως την αντιλαμβανόμαστε όταν είναι πολύ αργά. Αυτή βέβαια είναι η μισή αλήθεια, γιατί ένας φροντιστής, σχολαστικός παρατηρητής, μπορεί να αντιληφθεί την ασθένεια σε πρώιμο στάδιο και να επέμβει αποτελεσματικά.

Που οφείλονται οι ξαφνικοί θάνατοι των πουλιών

Δυστυχώς όμως, υπάρχουν και ασθένειες που δεν μας αφήνουν κανένα περιθώριο θεραπευτικής παρέμβασης για την σωτηρία του πουλιού. Κάποιες από αυτές παρατίθενται κατωτέρω, μερικές αρκετά συνηθισμένες και στην χώρα μας.

Τοξίνες - Δηλητηρίαση

Από κατάποση είτε μέσω του αέρα. Μεγάλη προσοχή στην δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα κυρίως για τους παπαγάλους που συνηθίζουν να μασουλάνε και να ροκανίζουν αντικείμενα.

Περισσότερα
Δηλητηρίαση πτηνών από βαρέα μέταλλα
Τοξικά - μη ασφαλή δέντρα και φυτά για πουλιά

Ασπεργίλλωση

Οι μύκητες του ασπέργιλλου βρίσκονται παντού και υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν είναι απειλητικοί για την ζωή των πτηνών μας. Παράγοντες που μπορεί να είναι επιβαρυντικοί, αφορούν την για κάποιο λόγο υπερβολική αύξηση του πληθυσμού τους ή το χαμηλό ανοσολογικό σύστημα του πουλιού από προηγηθείσα ασθένεια ή από αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών.

Περισσότερα για την ασπεργίλλωση των πτηνών.

Βρογχοκήλη

Υπερπλασία του θυρεοειδούς. Παρατηρείται σε πολλά είδη πουλιών, συμπεριλαμβανομένων των περιστεριών, καναρινιών, budgerigars και άγριων πτηνών.

Φυματίωση των πτηνών

Συνήθως παρουσιάζεται σε εισαγόμενα πτηνά. Αιφνίδιος θάνατος ή προοδευτική απώλεια βάρους παρά την καλή όρεξη, κατάθλιψη, διάρροια, αυξημένη δίψα, αναπνευστική δυσχέρεια, μειωμένη παραγωγή αυγών αλλά συχνά συμβαίνει και σε πτηνά αμέσως μετά την ωοτοκία.

Ευλογιά των καναρινιών

Επηρεάζει τα καναρίνια. Αιφνίδιος θάνατος ή ξαφνική εμφάνιση δυσκολίας στην αναπνοή.

Περισσότερα για τον ιό της ευλογιάς στα πουλιά.

Περιτονίτις του ωαγωγού (στα θηλυκά μόνο)

Συχνότερη σε cockatiels, lovebirds και υδρόβια πτηνά. Αιφνίδιος θάνατος ως επί το πλείστον.

Μπορεί να έχει προηγηθεί απώλεια της όρεξης, αδυναμία, κατάθλιψη, αναπνευστική δυσχέρεια, λήθαργος, φουσκωμένο πτέρωμα, παύση κελαηδήματος, κίτρινα περιττώματα, πρησμένη αμάρα ή και κοιλιακή χώρα με εμφανή κύστη.

Μερικά από αυτά τα συμπτώματα είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα περί δυστοκίας.

Γαλλική πτερόρροια

Πλήττει κυρίως νεοσσούς ηλικίας 5-6 εβδομάδων των ειδών budgerigars, lovebirds, cockatiels αλλά και άλλων παπαγάλων. Η ασθένεια έλαβε το όνομά της επειδή κατά πρώτον παρατηρήθηκε σε εισαχθέντες νεοσσούς στην Γερμανία από την Γαλλία.

Οι νεοσσοί μπορεί να χάσουν αιφνίδια ή σταδιακά αρχής γενομένης από τα δευτερεύοντα φτερά, αλλά σε σύντομο χρονικό διάστημα και όλο το πτέρωμά τους. Ύπαρξη κηλίδων αίματος στα σημεία έκφυσης νέων φτερών αποδεικνύει την ύπαρξη της προσβολής.

Η αιτιολογία προέλευσης της νόσου δυστυχώς δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί αλλά λόγω των χώρων εκτροφής των πτηνών που κυρίως προσβάλλονται, εικάζεται πως οφείλεται σε κακές συνθήκες καθαριότητας, διαιτολογίου αλλά και αποκλειστικά τεχνητού φωτισμού, στρες και ταλαιπωρία των νεοσσών από τον πρόωρο απογαλακτισμό, την υπερέκθεση στα καταστήματα για εμπορικούς σκοπούς κτλ.

Είναι σχετικά βέβαιο κάποιος ή συνδυασμός κάποιων εκ των τριών παρακάτω παραγόντων οδηγεί στην απώλεια των νεοσσών:

1. Διατροφική ανεπάρκεια ή ανισορροπία, όπως ανεπάρκεια πρωτεϊνών ή αμινοξέων στην παρεχόμενη τροφοδοσία των νεοσσών από τους γονείς.
2. Μόλυνση παποβάϊων.
3. Μόλυνση της ευλογιάς των budgerigars.

Αν διαπιστωθεί σε πρώιμο στάδιο και πιθανολογείται η σωτηρία του νεοσσού, συστήνεται συγκεκριμένη ενισχυμένη δίαιτα υψηλή σε μεθειονίνη C5H11NO2S .

Η κακή κατάσταση των φτερών και του ράμφους, μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας δίαιτας φτωχής στα απαραίτητα αμινοξέα. Η απαίτηση για μεθειονίνη τείνει να αυξάνει όταν συσσωρευμένα επίπεδα τοξικών ουσιών αυξάνονται στο σώμα.

Υψηλά επίπεδα μεθειονίνης μπορεί να βρεθούν στο ωμό σουσάμι, τους σπόρους κολοκύθας, τους ηλιόσπορους, τα καρύδια Βραζιλίας, τα ψάρια, κρέατα, αυγά, καθώς και στις φακές. Σημαντικές ποσότητες της μπορεί επίσης να βρεθούν στο σπανάκι, τις πατάτες και το βρασμένο καλαμπόκι.

Για τα πουλιά που αρνούνται ή δεν δύνανται να τρώνε τις παραπάνω τροφές, κάποιο συμπλήρωμα σπιρουλίνας θα ήταν μια πολύ καλή επιλογή, δεδομένου πως είναι πλούσια σε αυτό το αμινοξύ. Αν οι διατροφικές ανάγκες εκπληρωθούν και τα πουλιά ανακάμπτουν, θα απαιτηθεί ένα διάστημα 9-12 μηνών για την πλήρη αποκατάσταση.

Χολέρα των πουλερικών

Αιφνίδιος θάνατος, πρασινωπή διάρροια, πυρετός, λειρί και πόδια μοβ καθώς και πρησμένα πόδια.. Αν η ασθένεια παρατηρηθεί σε πρώιμο στάδιο, πολλά φάρμακα είναι διαθέσιμα.

Ασθένειες της Κότας και Πτερόρροια

Νόσος Διάτασης Πρόλοβου - PDD

Επηρεάζει τα περισσότερα είδη παπαγάλων, συμπεριλαμβανομένων Macaws, African Grey, Cockatoos , Cockatiels, Conures, Eclectus, Αμαζόνες και μικρότερα παπαγαλάκια.

Περισσότερα για για τη νόσος διάτασης πρόλοβου.

Πνευμονική σαρκοκύστωση

Πιο διαδεδομένη μεταξύ των χωρών της Αφρικής, της Ασίας και της Αυστραλίας, προσβάλλει κυρίως τους παπαγάλους. Μια υπέρ οξεία νόσος που τα πουλιά συχνά βρίσκονται νεκρά ή ετοιμοθάνατα, χωρίς προηγούμενα σημάδια ασθένειας ακόμα και μέχρι προ ολίγης ώρας.

Διαυγές υγρό εξέρχεται του στόματος του πουλιού όταν το ανασηκώσουμε από την θέση όπου εξέπνευσε.

Σχετικό περιεχόμενο

Πιθανοί κίνδυνοι του σπιτιού για τα πουλιά Teflon ο σιωπηλός δολοφόνος των πουλιών Πως να σκοτώσετε τα πουλιά σας χωρίς προσπάθεια! Δηλητηρίαση πουλιών από μόλυβδο

Ένα πρόγραμμα εργοθεραπείας μέσω της εκτροφής καναρινιών ξεκίνησε πιλοτικά στο Κέντρο Κοινωνικής Στήριξης ΑΜΕΑ, στο Κιλκίς, με υπεύθυνο τον εργοθεραπευτή και συνάμα φίλο εκροφέα Ευθύμη Παρασκευόπουλο (ΑΣΕΚ - S 113 - κοινή μας εκτροφική στέγη) που εργάζεται στο κέντρο και πραγματοποιείται στην κατάλληλη για το σκοπό αίθουσα εργοθεραπείας.

Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα είναι παιδιά και ενήλικες που αντιμετωπίζουν σωματικές, ή συναισθηματικές αναπηρίες όπως για παράδειγμα σύνδρομο down, αυτισμό, νοητική στέρηση κλπ.

Ο σκοπός του θεραπευτικού προγράμματος

Σύμφωνα με το σχέδιο του θεραπευτικού προγράμματος, στο αρχικό στάδιο υπήρξε μια γενική ενημέρωση σχετικά με τα καναρίνια, τον εξοπλισμό που απαιτείται για τη σωστή διαμονή, σίτιση και φροντίδα τους.

Οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για τις διατροφικές απαιτήσεις των καναρινιών, για το μείγμα σπόρων που χρησιμοποιείται ως βασικό στη διατροφή τους, για τα επικουρικά της βασικής διατροφής τους όπως φρούτα, λαχανικά, για το απαραίτητο καθαρό νερό κλπ.

Σ' αυτό το στάδιο, το σχέδιο προέβλεπε ενημέρωση των βιοτικών αναγκών των πτηνών που για το πρόγραμμα θα είναι και το "εργαλείο" εργοθεραπείας, για τη συχνότητα τροφοδοσίας, για τα κατάλληλα γι’ αυτή σκεύη, για το σωστό τρόπο τοποθέτησής τους, για την ασφαλή χρονικά αλλαγή - αντικατάσταση του νερού και της τροφής τους, για τις πιθανές επιπτώσεις αν δεν ακολουθηθούν τα προβλεπόμενα και άλλα σχετικά.

Μετά την αρχική ενημέρωση, οι συμμετέχοντες θεραπευόμενοι που ως ομάδα απαρτίζεται από παιδιά, νέους και ενήλικες οι οποίοι παρεμπιπτόντως αντέδρασαν πολύ θετικά σ' αυτές τις πληροφορίες, πέρασαν σε συζήτηση με τον υπεύθυνο ο οποίος με τη "διπλή" ιδιότητα βασικά ως λειτουργός εργοθεραπευτής και στη συνέχεια ως εκτροφέας καναρινιών, κατάφερε να λύσει τις απορίες και να δώσει τις κατάλληλες απαντήσεις στα ερωτήματά τους.

Στη συνέχεια ξεκίνησε το διαδραστικό μέρος του σχεδίου, στο οποίο θεραπευόμενοι ανέλαβαν υπό την επίβλεψη του υπευθύνου, την πραγματοποίηση των βασικών εκτροφικών υποχρεώσεων στα πτηνά που υπήρχαν στους κλωβούς επίδειξης και που "επιστρατεύτηκαν" για το σκοπό αυτό.

Η αρχική εικόνα του προγράμματος, που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι θετική ενώ το πρόγραμμα προβλέπει πολλές συνεδρίες μέχρι την ολοκλήρωσή του.

Ο στόχος του προγράμματος


Στόχος του προγράμματος είναι μετά την ολοκλήρωσή του οι συμμετέχοντες θεραπευόμενοι, να έχουν ολοκληρωμένη εικόνα για την πλήρη ετήσια φροντίδα των καναρινιών, καθώς και στο δύσκολο κομμάτι της αναπαραγωγικής διαδικασίας.

Επικουρική του καλού σχεδιασμού του προγράμματος είναι και η χρονική συγκυρία (πλησιάζει η Άνοιξη), όπου τα καναρίνια θα περάσουν σε αναπαραγωγική προδιάθεση και συνεπώς, θα υπάρξει και η αναμενόμενη εικόνα αναπαραγωγής που στην ουσία θα ολοκληρώσει και τη θεραπεία.

Σημαντική είναι και η άποψη του υπευθύνου του προγράμματος, ο οποίος κατέθεσε πως "Οι θετικές αντιδράσεις των θεραπευομένων που έλαβαν συμμετοχή σε αυτό, με ενέπνευσε να συνεχίζω το έργο μου και να αισθανθώ ολοκληρωμένος που κατάφερα να βοηθήσω άτομα με αναπηρία μέσα από την ερασιτεχνική δραστηριότητά μου. Μην ξεχνάμε ότι τα ζώα, είναι φίλοι του ανθρώπου και δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιούνται ως θεραπευτικό μέσο".

Το πρόγραμμα συνεχίζεται και συνεπώς η ενημέρωσή μας θα είναι συνεχής μέχρι την ολοκλήρωσή του με την εξαγωγή των τελικών συμπερασμάτων, που θα αποτελέσει και την αξιολόγηση της όλης προσπάθειας και δράσης, η οποία υλοποιείται στο πλαίσιο της πράξης "ΚΔΗΦ-ΑΜΚΕ Κέντρο Κοινωνικής Στήριξης" που συγχρηματοδοτείται από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο).

Γενικές πληροφορίες

Ίσως χρήσιμα και επικουρικά πραγματοποίησης παρόμοιων προγραμμάτων από άλλους φορείς για το μέλλον αποτελέσουν και κάποιες γενικές σχετικές πληροφορίες που ελπίζουμε πως θα ανοίξουν και θα διευκολύνουν το δρόμο στους μιμητές.

Εργοθεραπεία μέσα από τη φροντίδα κατοικίδιου

"Εργοθεραπεία είναι η επιστήμη που σκοπός της είναι η θεραπεία σωματικών ή ψυχιατρικών διαταραχών, μέσω ειδικά επιλεγμένων δραστηριοτήτων, με στόχο να βοηθήσει τα άτομα να επιτύχουν το μέγιστο επίπεδο λειτουργικότητας και ανεξαρτησίας, σε όλες τις πλευρές της ζωής τους" (WFOT 2012).

Κάποια από τα θεραπευτικά οφέλη που αποκτούν οι θεραπευόμενοι μέσα από τη φροντίδα κατοικίδιου είναι:

• Υπευθυνότητα μια και τα ζώα χρειάζονται συνεχή φροντίδα. Ο συμμετέχον θεραπευόμενος αναλαμβάνει να αντεπεξέλθει στη διεκπεραίωση αυτού του έργου και συνεπώς γίνεται πιο υπεύθυνος απέναντί τους. Επιπρόσθετα μέσα από τη φροντίδα των ζώων καταφέρνει να ελέγχει και να προσέχει ο ίδιος καλύτερα τον εαυτό του.
• Συνέπεια και δέσμευση που απορρέουν από τη φροντίδα των ζώων. Μάλιστα ως πρακτική για πολλούς αυτό θεωρείται μάθημα ζωής, μια και κατανοεί καλύτερα τις συνέπειες των ενεργειών του. Τα ζώα περιμένουν την κατάλληλη φροντίδα κι ο θεραπευόμενος αναλαμβάνει με συνέπεια τον κόπο της καθημερινής φροντίδας τους. Ακόμη η απαραίτητη δέσμευση της καθημερινής φροντίδας του ζώου, είναι κάτι που αναπτύσσεται μέσα από τις δράσεις και την επαφή μαζί τους. Ο θεραπευόμενος επικοινωνεί μαζί τους και τελικά αναπτύσσει σχέση αγάπης με αυτά, ενώ η παρατήρηση στον τρόπο ζωής τους, λειτουργεί προς όφελος των γνώσεών του.
• Πειθαρχία στην οποία ο θεραπευόμενος μαθαίνει, ακολουθεί και υπακούει σε κανόνες ρυθμίζοντας και τη γενική συμπεριφορά του, ώστε να διεκπεραιώσει με επιτυχία το έργο το οποίο έχει αναλάβει. Μάλιστα, μόλις κατανοήσει τις βασικές λειτουργίες που επιτρέπουν στο ζώο αρχικά απλά να επιβιώσει, του δίνουν το ερέθισμα να ανακαλύψει στη συνέχεια και άλλα ας τα χαρακτηρίσουμε "δευτερεύοντα" πράγματα, που μοιραία ακολουθούν όπως για παράδειγμα, η εκπαίδευση του ζώου και κατά συνέπεια και του ιδίου.
• Άγχος και στρες που ως ανθρώπινα (κι όχι μόνο) συναισθήματα έχουν αποδεδειγμένα ενοχοποιηθεί για δεκάδες παθήσεων ενώ έρευνες έχουν αποδείξει ότι η φροντίδα ενός ζώου τα μειώνει. Η ελάττωση της αίσθησης του άγχους και του στρες οφείλονται στην μείωση της κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) και στην αύξηση παραγωγής της σερετονίνης (ορμόνη της ευτυχίας).
• Ηρεμία και αυτοπεποίθηση που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για το χτίσιμο του κοινωνικού και ανθρώπινου χαρακτήρα. Τα ζώα έχει αποδειχθεί ότι προσφέρουν ψυχική ηρεμία στον άνθρωπο που συνυπάρχει μαζί τους και συνεπώς και στον θεραπευμένο. Επιπρόσθετα, όλων των άλλων αφού ο θεραπευόμενος καταφέρει να διεκπεραιώσει τις απαιτήσεις φροντίδας ενός ζώου και διακρίνοντας την ευζωία του αισθάνεται περήφανος και για τον εαυτό του μια και ολοκλήρωσε το στόχο και τις υποχρεώσεις που είχε.

Τελικός στόχος και σκοπός του προγράμματος είναι να εμπλακεί ο θεραπευόμενος στη διαδικασία φροντίδας των ζώων για να αποκομίζει όλα τα οφέλη που αναφέρθηκαν.

Η εξέλιξη του θεραπευτικού προγράμματος


Το πρόγραμμα εξελίσσεται βάση του αρχικού σχεδίου και ήδη βρίσκεται στη δεύτερη φάση εφαρμογής [1] του μετά την ενημέρωση και την απόκτηση των βασικών δεξιοτήτων που αφορούσαν κυρίως την τροφοδοσία τον καθαρισμό και γενικά την περιποίηση ενός καναρινιού.

Δεύτερη φάση εφαρμογής

Στο πρακτικό κομμάτι υπήρχαν αντικειμενικές δυσκολίες όπως στην απομάκρυνση τον καθαρισμό και την επανατοποθέτηση της ταΐστρας και γενικά του εξοπλισμού αλλά με τη συλλογικότητα, την καλή διάθεση και ασφαλώς τη συνδρομή του εργοθεραπευτή βρέθηκαν οι απαραίτητες λύσεις κυρίως με τον καταμερισμό των εργασιών.

Οι θεραπευόμενοι ονομάτισαν τα καναρίνια που πλέον ακούν σε ονόματα όπως Θεμιστοκλής, Περικλής κλπ, κάτι που διευκόλυνε και τη διεξαγωγή του σχεδίου βοηθώντας την πραγματοποίηση των εργασιών, την αναφορά των πεπραγμένων, την καταγραφή των σημαντικότερων στιγμών και ασφαλώς τον έλεγχο από απόσταση της όλης δράσης.

Μια θεραπευόμενη, ορμώμενη από το πρόγραμμα και το ενδιαφέρον που προκάλεσε στην ίδια η όλη δράση, υιοθέτησε στο σπίτι της ένα καναρίνι αυξάνοντας περισσότερο το ενδιαφέρον της για τις πληροφορίες και τα διαδραματιζόμενα στο πρόγραμμα.

Οι εργασίες και οι υποχρεώσεις φροντίδας των πουλιών πραγματοποιούνται πλέον από τους θεραπευόμενους όπως ακριβώς είχε αρχικά σχεδιαστεί ενώ ακολουθείται εβδομαδιαίο πρόγραμμα εργασιών που συντάχθηκε για το σκοπό αυτό και που με τη βοήθεια του εργοθεραπευτή του προγράμματος διορθώνονται οι όποιες αποκλίσεις από αυτό.

Οι πολλές απορίες, οι σχετικές ερωτήσεις και οι συζητήσεις που ακολουθούν κάθε ενέργεια συνδράμουν θετικά στο κλίμα της ομάδας που συμμετέχει αυξάνοντας στο έπακρο την ομαδικότητα μεταξύ των μελών της.

Άνοιξη 2017

Βρισκόμαστε στην άνοιξη του 2017 και το πρόγραμμα, ακολουθώντας τον αρχικό του σχεδιασμό πέρασε στην τελευταία φάση του που περιλάμβανε αυτόνομες δράσεις των ωφελούμενων του κέντρου υπό την εποπτεία ασφαλώς του εργοθεραπευτή.

Η χρονική συγκυρία της ολοκλήρωσης του προγράμματος και της επικείμενης αναπαραγωγής των καναρινιών που γίνεται αυτούς τους μήνες, ήρθε σα "δώρο Θεού". Μετά από πολλές συνεδρίες που πληροφόρησαν για την διαδικασία της αναπαραγωγής, οι ωφελούμενοι (όσοι επιλέχτηκαν από το πρόγραμμα) πέρασαν στο στάδιο της αποκλειστικής και άμεσης επαφής με το υπό την προστασία τους κατοικίδιο.

Η ενημέρωση για την αναπαραγωγική διαδικασία έγινε με οπτικοακουστικό υλικό που περιελάμβανε πολλά videos και φωτογραφίες, προσφέροντας στους ωφελούμενους την απαραίτητη για την περίπτωση σχετική ενημέρωση. Ως εφαρμογή των πληροφοριών και πάντα υπό την επίβλεψη του εργοθεραπευτή του προγράμματος που συνάμα είναι και εκτροφέας των καναρινιών, περάσαν στην τελική πράξη που περιλαμβάνει την εφαρμογή όλων των πληροφοριών στην πράξη.

Σε ελεγχόμενο από πλευράς συνθηκών περιβάλλον που περιλάμβανε έλεγχο στην ένταση και τη διάρκεια φωτισμό, έλεγχο της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος κλπ απαραίτητων εκτροφικών προϋποθέσεων, ξεκίνησε η διαδικασία της αναπαραγωγής. Τοποθετήθηκαν οι κατάλληλες φωλιές, δόθηκε το απαραίτητο υλικό και όλοι μαζί παρακολουθούσαν από σχετική απόσταση ασφαλείας την εξέλιξη.

Οι αντιδράσεις θαυμασμού και χαράς των συμμετεχόντων κατά τη διαδικασία χτισίματος της φωλιάς συνοδεύτηκε από πραγματική έκρηξη εντόνων συναισθημάτων όταν παρατηρήθηκε το πρώτο αυγό μέσα σ’ αυτή και ολοκληρώθηκε με χείμαρρο ερωτήσεων που περίμεναν ανυπόμονα απαντήσεις. Κάθε μέρα των μελών της ομάδας του προγράμματος γινόταν ολοένα και πιο ενδιαφέρουσα με τους ωφελούμενους να δείχνουν έντονη χαρά κατά τη διάρκεια παραμονής τους στο χώρο των "δραστηριοτήτων".

Η περίοδος επώασης που ακολούθησε έδωσε τον απαραίτητο χρόνο στον υπεύθυνο να εξηγήσει με κάθε τρόπο το θαύμα της γέννησης που θα ακολουθούσε τις επόμενες μέρες. Με επιμέλεια και μεγάλη προσοχή συνεχίστηκαν οι απαραίτητες πτηνοτροφικές υποχρεωτικές εργασίες στο κλουβί των πτηνών ώστε να μην κινδυνεύσουν τα τέσσερα αυγά που επωάζονταν στη φωλιά.

Οι φωνές ενθουσιασμού σκέπασαν κάθε ήχο στην αίθουσα όταν προσεκτικά ο εκτροφέας - υπεύθυνος τους έδειξε από κοντά τη φωλιά με τα αυγά ενώ η χαρά κάλυψε κάθε σημείο στο πρόσωπό τους. Συνάμα υπήρχε διάχυτη η ανυπομονησία για την έκβαση του όλου εγχειρήματος.

Η αδημονία των συμμετεχόντων ωφελούμενων κορυφώθηκε στα κρίσιμα για τη φωλιά εικοσιτετράωρα, όταν δηλαδή αναμενόταν και η εκκόλαψη των αυγών. Ασφαλώς αυτή μεγάλωνε περισσότερο σε κάθε καθυστέρηση. Μια μέρα μετά ήρθαν στον κόσμο μας τέσσερα μικρά καναρίνια.

Περιέργεια, θαυμασμός, έκπληξη, επιφωνήματα χαράς αλλά και ενθουσιασμού κάλυψαν για μεγάλο χρονικό διάστημα την αίθουσα όταν ανάμεσά τους τοποθετήθηκε η φωλιά με τους νεοσσούς που λες και γνώριζαν άνοιγαν μπροστά τους το ράμφος για να δεχτούν την πολυπόθητη τροφή από τη μητέρα τους.

Οι μέρες που ακολούθησες έφερναν και την πολυπόθητη ανάπτυξη των νεοσσών, ενώ κάποιοι από τους ωφελούμενους όπως ο Μαρίνος κυριολεκτικά δεν ήθελαν να απομακρυνθούν από την αίθουσα εφαρμογής. Με την άφιξή του στο κέντρο το πρώτο που έλεγε ήταν: "πάμε επάνω να δούμε τα μικρά καναρίνια".

Με περισσή διάθεση συνέχισαν την τροφοδοσία των γονέων μέχρι που ένα μήνα περίπου αργότερα τα μικρά καναρινάκια απογαλακτίστηκαν και πέρασαν στη δεύτερη φάση της ζωής τους την εφηβεία.

Το πρόγραμμα είχε απόλυτη επιτυχία και ο αρχικός σχεδιασμός ολοκληρώθηκε σε όλα τα στάδια με επιτυχία. Πάνω απ’ όλα όμως αποδείχτηκε πολύτιμη ως εμπειρία όχι μόνο για τους ωφελούμενος του κέντρου αλλά ακόμη και για τον υπεύθυνο που συμμετείχε μια και αποκόμισαν μοναδικές, πρωτόγνωρες και έντονες συγκινήσεις.

Τα πουλιά ως αποτέλεσμα που προήλθε από αυτή την προσπάθεια, θα παρουσιαστούν στο κοινό με τις εκθέσεις που θα πραγματοποιηθούν από τους συλλόγους ΛΑ. ΣΥ. Κ (Λαρισαϊκός Σύλλογος Καναρινιών) 6-12 Νοεμβρίου 2017 στη Λάρισα και Ε. Π.Α. Μ. (Εκτροφείς Πτηνών Αναψυχής Μακεδονίας) 6-10 Δεκεμβρίου 2017 στους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης, σε μια προσπάθεια διάχυσης των αποτελεσμάτων του προγράμματος και προβολή της πρωτοπόρας πρωτοβουλίας του Κέντρου Κοινωνικής Στήριξης Κιλκίς.

Η οικογένεια των Κορακίδών - Corvidae ανήκει στην τάξη των στρουθιόμορφων και αριθμεί περίπου 120 γένη πτηνών, εκ των οποίων άνω του 1/3 καλύπτει το γένος Corvus (Καλιακούδες, Κουρούνες και Κοράκια). [1]

Περιγραφή

Οι Κορακίδες διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους στο μέγεθος. Το Κοράκι (Corvus corax) είναι το μεγαλύτερο με μήκος περίπου 70 εκ. και βάρος περίπου 2 κ., ενώ η Νάνα Κίσσα (Cyanolyca nana) είναι το μικρότερο με μήκος μόνο 20-23 εκ. και βάρος περίπου 40-42 γρ. [3]

Μερικά βασικά εμφανισιακά χαρακτηριστικά είναι κοινά σε όλα τα πτηνά αυτής της οικογένειας, όπως ο μακρύς ταρσός που φέρει κλίμακες μπροστά και σκληρή προστασία πίσω, τα ενισχυμένα πρωτεύοντα φτερά και τα φτερά της ουράς καθώς και τα εμφανή ρινικά τριχοειδή φτερά που εκτείνονται στο άνοιγμα των ρουθουνιών (εκτός του είδους Pinyon Jay). [1]

Τα περισσότερα έχουν μαύρο ράμφος, ταρσούς και πόδια. Τα θηλυκά είναι συχνά μικρότερα από τα αρσενικά. Έχουν δέκα πρωτεύοντα φτερά, που τείνουν να είναι στρογγυλεμένα στην άκρη. Η ουρά μπορεί να είναι κοντή ή πολύ μακριά. Το ράμφος μπορεί να ποικίλλει σε μέγεθος και σχήμα από πτηνό σε πτηνό αλλά συνήθως είναι χοντρό και ισχυρό, αρκετά μακρύ με ελαφρά κλίση στην άκρη σαν γάντζος. Οι πατούσες και γενικά τα πόδια είναι πολύ δυνατά.

Είναι σβέλτα πουλιά με δεξιοτεχνία στο πέταγμα, ιδιαίτερα τα μέλη του γένους Corvus, εκτελούν πτήσεις μεγάλων αποστάσεων, με συνεχόμενο και σταθερό ρυθμό. Τα δενδρόβια είδη, Κίσσες και Καρακάξες, έχοντας μικρότερα φτερά, χαρακτηρίζονται από έναν πιο εργώδη και συχνό ρυθμό στην κίνηση τους.

Φωνή

Οι κορακίδες δεν είναι ωδικές όπως πολλά άλλα στρουθιόμορφα πτηνά, ωστόσο χρησιμοποιούν μία ευρεία κλίμακα ήχων. Το ρεπερτόριό τους μπορεί να ποικίλει εποχικά και πάντως οι περισσότεροι ήχοι χρησιμοποιούνται κατά την περίοδο της αναπαραγωγής. Η φωνή τους είναι ένρινη και μπορεί να χαρακτηριστεί σκληρή, βραχνή, στριγκή, σφυριχτή, σαν αλύχτημα.

Κάθε άτομο ή οικογένεια μπορεί να έχει δικούς της και ιδιαίτερους ήχους συνεννόησης, ωστόσο υπάρχουν και περιφερειακοί για την επικοινωνία των ομάδων. Αναλόγως της περίστασης, οι κρωγμοί μπορεί να συνοδεύονται από κυκλική κίνηση του σώματος, καθοδική πτήση με μαζεμένα τα φτερά κτλ.

Κάποια ζευγάρια, όπως η αμερικάνικη κουρούνα (American Crows), εκπέμπουν νότες σε ντουέτο για να ορίσουν την εδαφική κυριαρχία τους.

Η κλήση του συναγερμού κινδύνου είναι συνήθως ταχεία και κοφτή αλλά όταν ο θηρευτής βρίσκεται πλησίον του σμήνους, γίνεται μαλακή και χαμηλότονη για να μην προδοθεί η θέση τους.

Τέλος το πλέον αξιοσημείωτο είναι η μιμητική ικανότητα διάφορων μελών της οικογένειας των κορακιδών, όπως τα κοράκια, οι κίσσες και οι καρακάξες που μπορούν να αντιγράψουν ακόμα και την ανθρώπινη ομιλία, ήχους σφυριγμάτων, το κελάηδημα άλλων πτηνών ή την φωνή άλλων ζώων. [3]

Οι πρώτοι πρόγονοι τους εμφανίζονται στην Αυστραλασία * και από εκεί εξαπλώνονται σε όλο τον κόσμο. Το πρώτο χρονολογηθέν απολίθωμα κορακίδας είναι της εποχής του Μειόκαινου (17 εκατομμύρια χρόνια πριν).

Παρά το γεγονός πως ένα μεγάλο ποσοστό της οικογένειας των Κορακιδών αποτελείται από μαύρα ή σκουρόχρωμα πτηνά, υπάρχουν αρκετοί εκπρόσωποι με ιδιαίτερα χρωματιστό και εντυπωσιακό πτέρωμα, με κυριότερο την ασιατική Κοινή Πράσινη Καρακάξα (Common Green-Magpie), αλλά ακόμα και την πανέμορφη δική μας Κίσσα (Garrulus glandarius).

Οι Κορακίδες έχουν διασπορά σε όλο τον πλανήτη εκτός του ακραίου νότιου τμήματος της Αμερικανικής Ηπείρου και των παγωμένων πόλων και τις συναντούμε σε κάθε υψόμετρο, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι και τα 6.500 μέτρα.

Στην Ελλάδα απαντώνται 10 είδη και όλα είναι επιδημητικά - καθιστικά (δεν μεταναστεύουν). [2]

Ευφυία

Η ιδιαίτερη ευφυία των κορακοειδών ήταν γνωστή ήδη από την αρχαιότητα. Στις ημέρες μας έχει επιβεβαιωθεί και από επιστημονικές μελέτες και πειράματα. Η αναλογία βάρους του εγκεφάλου προς το σώμα είναι από τις μεγαλύτερες σε πτηνά, ίση με εκείνη των περισσότερων μεγάλων πιθήκων και μόνο ελαφρώς χαμηλότερη από έναν άνθρωπο.

Η νοημοσύνη τους ενισχύεται από την αργή ενηλικίωση των νέων αλλά και από την ποικιλία των εμπειριών και ερεθισμάτων που λαμβάνουν λόγω της πλούσιας κοινωνικής ζωής του σμήνους όπως και από τη συμμετοχή αρκετών ατόμων στην ανατροφή τους, λόγω της ύπαρξης των βοηθών.

Έχουν υψηλή γνωστική λειτουργία και δύνανται να πραγματοποιούν συνδυαστικές σκέψεις.
Η κοινωνική τους δομή αποδεικνύει πως έχουν ιεραρχία την οποία σέβονται και ότι αναγνωρίζονται μεταξύ τους ως άτομα.

Επίσης είναι ίσως τα μοναδικά πουλιά πτηνά που συμμετέχουν σε ταφικές τελετές και θλίψη πένθους. [9]

Η Καρακάξα είναι το μόνο πτηνό που αναγνωρίζει το είδωλό της στον καθρέφτη. [10]
Κοράκια κατασκευάζουν εργαλεία προκειμένου να ψαρέψουν ή να αντλήσουν προνύμφες εντόμων από τρύπες δέντρων. Χρησιμοποιούν συνδυαστικές κινήσεις με εργαλεία για θραύση καρπών.

Τέλος αξιοποιούν την ευφυΐα, τη νοημοσύνη και την παρατηρητικότητά τους, ώστε να παρακολουθούν άλλα πτηνά, να κλέβουν την τροφή τους και να την αποθηκεύουν. Αξιοσημείωτο είναι πως κάνουν ολόκληρα πλάνα, ώστε οι αποθήκες τους να είναι έξω από την πορεία κίνησης των θυμάτων τους αλλά και φρουρούν τα κλοπιμαία τους ώστε ν' αποφύγουν τις απώλειες.

Είναι διαπιστωμένο, πως θυμούνται και επιστρέφουν στις αποθήκες τους ακόμα και μετά από 9 μήνες από την ημέρα αποθήκευσης. Πάντως επειδή τελικά πολλοί καρποί παραμένουν κρυμμένοι στο έδαφος χωρίς να καταναλωθούν, οι Κορακίδες λειτουργούν ως οι κηπουροί του μέλλοντος, μια και πολλοί από αυτούς φυτρώνουν, δημιουργώντας νέα δέντρα και φυτά. [11]

Δείτε ακόμη Η νοημοσύνη των πτηνών και οι ευθύνες μας απέναντί τους

Διατροφή

Κάθε είδος έχει διαφορετικές διατροφικές επιλογές αλλά το κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι η επινοητικότητα στην ανεύρεση λύσεων όταν οι συνθήκες είναι αντίξοες. Τα περισσότερα είναι καιροσκόποι και προσαρμόζουν την διατροφή τους σύμφωνα με την διαθεσιμότητα της εποχής και της περιοχής τους. [3]

Ως επί το πλείστον είναι παμφάγα και καταναλώνουν, ασπόνδυλα, νεοσσούς, αυγά, έντομα βλαπτικά των καλλιεργειών όπως ακρίδες, μικρά θηλαστικά, καρπούς και φρούτα του δάσους, μέχρι και ψοφίμια (λόγω ράμφους, αφού έχουν διαμελιστεί από άλλα ζώα ή πατημένα στην άσφαλτο), ενώ κάποια κυνηγούν και ενήλικα πουλιά πουλιά μικρότερου μεγέθους. [1]

Κατά τις εποχές ένδειας, πολλά κορακοειδή συστήνουν ομάδες ανεύρεσης τροφής. [6]

Παρά το γεγονός πως η εξέλιξη και η καταστροφή των οικοτόπων ώθησε πολλά είδη ζώων και πτηνών στον αφανισμό, ωστόσο από τις κορακίδες, τα κοράκια αλλά και οι καρακάξες, φαίνεται να ευνοούνται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, αφού έχουν καταφέρει να αξιοποιούν τα ανθρώπινα τροφικά απορρίμματα, καταναλώνοντας ακόμα και μακαρόνια και κάθε είδος μαγειρεμένου φαγητού, με αποτέλεσμα την αύξηση του πληθυσμού τους. Οι φόβοι ότι η αύξηση αυτή θα είχε συνέπειες λόγω της επιθετικότητας προς τις φωλιές των μικρότερων πτηνών δεν επιβεβαιώνονται, αφού η απώλεια είναι πολύ ασήμαντη σε σύγκριση με αυτήν που προκύπτει από την καταστροφή των οικοτόπων τους από την ανθρώπινη δραστηριότητα. [4]

Αναπαραγωγή

Οι Κορακίδες είναι μονογαμικά πτηνά, με ισχυρούς δεσμούς, ωστόσο ενδέχονται κάποια ζευγαρώματα με άλλα άτομα του κοπαδιού. [7] Κατά την περίοδο των ερωτοτροπιών, τα αρσενικά πραγματοποιούν περίτεχνους ελιγμούς, ολοκληρώνοντας με θεαματικές κάθετες πτώσεις, μια συμπεριφορά που επιδεικνύουν και κατά την αντιμετώπιση εχθρικής απειλής. Πολλά ζευγάρια επιδίδονται σε εναέριο χορό, ακολουθώντας το ένα την ουρά του άλλου.

Το ζευγάρι κατασκευάζει την φωλιά από κοινού. Κάποια διατηρούν πιο μοναχικές φωλιές, ενώ τα περισσότερα είδη, ακολουθούν τακτική συνεργασιών. Υπάρχουν περιπτώσεις που βλέπουμε φωλιές την μία δίπλα στην άλλη σε μεγάλη έκταση μίας περιοχής, με ακραίο παράδειγμα Κουρούνες στην Σκωτία όπου έχει παρατηρηθεί αποικία 65.000 μελών. [1]

Φωτο φωλιάς Κίσσας

Οι φωλιές μπορεί να κατασκευάζονται στα υψηλότερα σημεία δέντρων, στις διχάλες των χοντρών κλαδιών, σε θάμνους ή και στο έδαφος με κάλυψη τη βλάστηση, ακόμα και σε λαγούμια όπως τα κουνέλια

Το Κοράκι φωλιάζει σε βράχους ή ακόμα και δημιουργεί κατασκευή για την φωλιά του. Η φωλιά έχει το σχήμα μεγάλου ανοιχτού φλυτζανιού εξωτερικά κατασκευασμένη από κλαδιά και επενδεδυμένη εσωτερικά με μαλακά υλικά, όπως χόρτα και ξερά φύλλα.

Είναι γενναία πουλιά, ικανά ν' αντιμετωπίσουν εχθρούς και πολύ μεγαλύτερους του μεγέθους τους, τους οποίους καταδιώκουν απομακρύνοντάς τους σε μεγάλη ακτίνα από τη φωλιά ή την περιοχή τους.

Αναλόγως του είδους του πτηνού, οι Κορακίδες γεννούν από 1 έως 9 αυγά και συνηθέστερα 4 με 5 τα οποία κλωσσάει αποκλειστικά το θηλυκό ενώ το αρσενικό βοηθάει στην τροφοδοσία του. Τα αυγά είναι συνήθως πράσινου χρώματος με καφέ στίγματα.

Η εκκόλαψη συντελείται μεταξύ 14 ημερών (Florida Scrub-Jay) έως 45 ημερών (Ραβδοκουρούνα) εξαρτουμένου από το είδος.

Στα περισσότερα είδη, μέλη του σμήνους που για διάφορους λόγους έμειναν εκτός αναπαραγωγής, παίζουν τον ρόλο των βοηθών (αρσενικά ή και θηλυκά), αναλαμβάνοντας ισότιμες υποχρεώσεις στη φροντίδα των νεοσσών μετά την εκκόλαψη. [8]

Τα νεαρά πουλιά γενικά καθυστερούν να πετάξουν, μερικά χρειάζονται και πάνω από 45 ημέρες

Οι Κορακίδες ως κατοικίδια

Παγκοσμίως η διατήρηση κορακιδών ως κατοικίδια απαγορεύεται από τις νομοθεσίες των κρατών. Ωστόσο πολλοί άνθρωποι, είτε επειδή τυχαία βρήκαν κάποιο νεοσσό μετά από την πτώση του από φωλιά είτε με δόλο, προσπαθούν να διατηρήσουν σε κλουβιά τα πουλιά αυτά, γοητευμένοι από την εξυπνάδα και τις μιμητικές τους ικανότητες.

Σε αντιδιαστολή με την άλλη οικογένεια των ευφυών παπαγάλων, οι οποίοι λόγω της δυνατότητας αναρρίχησής τους και άρα μερικής εκτόνωσης της ενέργειάς τους μέσω του τρόπου αυτού, επειδή οι κορακίδες δεν μπορούν παρά μόνο να πετούν, είναι αδύνατον να εγκλωβιστούν σε κλουβί ούτε καν σε κλούβα.

Η μόνη εφικτή περίπτωση είναι σε υπερμεγέθεις εξωτερικές κλούβες, ουσιαστικά μια προσομοίωση του περιβάλλοντος τους, κάτι που φυσικά για τους περισσότερους είναι πρακτικά αδύνατον, συνυπολογιζομένης και της παράνομης δραστηριότητας.

Μπορεί όμως κάποιοι που στον περιβάλλοντα χώρο τους υπάρχουν αποικίες κορακιών ή άλλων κορακοειδών να αναπτύξουν μία αλληλεπίδραση μέσω της παροχής τροφής στην αυλή που ίσως οδηγήσει και σε μια στενότερη σχέση εμπιστοσύνης.

Κατάσταση κινδύνου

Σε αντίθεση με πολλά άλλα πτηνά και ζώα οι Κορακίδες δεν μοιάζουν να πλήττονται από την εξέλιξη, αντίθετα κάποιων ειδών ο πληθυσμός αυξάνεται. Παρόλα αυτά ιδιαίτερα σε μερικά νησιά νεο-εισαγόμενα είδη απειλούν κάποιους πληθυσμούς ή έχουν οδηγήσει ήδη κάποιους μικρότερους σε αφανισμό όπως το Κοράκι της Ν. Ζηλανδίας.

Ακόμα στην ΝΑ Ασία η καταστροφή των τροπικών δασών έχει θέσει σε κίνδυνο κάποιες αποικίες, ενώ απειλούμενο είδος είναι και η Florida Scrub Jay λόγω σταδιακής καταστροφής του οικοσυστήματος που περιλαμβάνει τους βιότοπους της.

Μύθοι και θρύλοι

Στην οικογένεια των κορακιδων υπάρχουν αρκετά είδη που ίσως λόγω εμφάνισης (συνήθως μαύρο ή γενικά σκούρο χρώμα) αλλά και της χαρακτηριστικής φωνής τους, έχουν συνδεθεί από τα αρχαία χρόνια στις κουλτούρες των λαών, με μύθους, θρύλους, κάποτε και δεισιδαιμονίες.

Στην Αρχαία Ελλάδα μέσω και των μύθων του Αισώπου, το κοράκι ήταν σύμβολο ευφυίας. Αντίθετα στις βορειοευρωπαϊκές χώρες εστιάζοντας στο χρώμα και στις φωνές, τα θεώρησαν προπομπούς άσχημων ειδήσεων και μάντεις θλιβερών γεγονότων.

Ωστόσο, το μαύρο πτέρωμα για τα ίδια τα πουλιά αποτελεί κοινωνικό πλεονέκτημα, επειδή έτσι είναι πιο εμφανή στις ανοικτές περιοχές όπου ζουν και η επαφή μεταξύ τους γίνεται πιο εύκολη.

Ονοματολογία και συστηματική ταξινόμηση

Η ταξινόμηση των διάφορων ειδών στην οικογένεια, είναι αντικείμενο εκτεταμένης συζήτησης στην επιστημονική κοινότητα κυρίως για κάποια από αυτά, χωρίς πάντως να αμφισβητείται η βασική καταγωγή τους. [5]

Οι Κίσσες και οι Καρακάξες δεν ακολουθούν μονοφυλετική εξέλιξη και πιθανόν έλκουν δύο γραμμές καταγωγής, μία του Παλαιού Κόσμου - Αμερικανικής Ηπείρου και μία της Αρκτικής - Oriental Ζώνης, που δεν φαίνεται να συνδέονται απόλυτα κληρονομικά μεταξύ τους. [1]

Τάξη: Στρουθιόμορφα (Passeriformes)
Οικογένεια: Κορακίδες (Corvidae)
Γένη και Είδη (αναφέρονται μόνο τα είδη που απαντώνται στην Ελλάδα). [1]

Aphelocoma

Calocitta

Cyanocitta

Cyanocorax

Cyanolyca

Cyanopica

Corvus

Κοράκι - Corvus corax - Common Raven

Σταχτοκουρούνα - Corvus cornix - Hooded Crow

Μαυροκουρούνα - Corvus corone - Carrion Crow

Χαβαρόνι - Corvus frugilegus - Rook

Κάργια - Corvus monedula - Western Jackdaw

Crypsirina

Dendrocitta

Platysmurus

Temnurus

Cissa

Urocissa

Garrulus

Κίσσα - Garrulus glandarius - Eurasian Jay

Podoces

Ptilostomus

Nucifraga

Καρυοθραύστης - Nucifraga caryocatactes - Spotted nutcracker

Pica

Καρακάξα - Pica pica - Eurasian Magpie

Perisoreus

Psilorhinus

Pyrrhocorax

Κιτρινοκαλιακούδα - Pyrrhocorax graculus - Alpine Chough

Κοκκινοκαλιακούδα - Pyrrhocorax pyrrhocorax - Red billed Chough

Gymnorhinus

Zvattariornis

Media gallery κορακίδων

Ο Αιγίθαλος (Long-tailed tit) είναι ένα πανέμορφο Στρουθιόμορφο, πολύ μικρό και στρουμπουλό πουλάκι με ιδιαίτερα μακριά ουρά σε σχέση με το σώμα του και λαμπερά μικρά μάτια. Κατά τόπους απαντάται και με το όνομα "Μακρόουρος".

Αιγίθαλος ή Μακρόουρος


Τα Long-tailed tits είναι γνωστά για τα επιδέξια ακροβατικά τους και την εκπληκτική τους ικανότητα να κρέμονται ανάποδα, ακόμα και από το ένα τους πόδι.

Ο Μακρόουρος ζει και κινείται συνήθως σε ομάδες περίπου 20 ατόμων, είναι αεικίνητος και σβέλτος, πετάει διαρκώς από κλαδί σε κλαδί, με αποτέλεσμα δύσκολα να μπορεί να εντοπιστεί και να παρατηρηθεί.

Το κεφάλι και το κάτω μέρος της κοιλιάς του είναι λευκωπά πολλές φορές αναμεμειγμένα με ροζ, ενώ τα πλευρά του κεφαλιού διασχίζει μια φαρδιά μαύρη γραμμή. Η πλάτη είναι μαύρη με καστανοκόκκινα φτερά στους ώμους και η ουρά μαύρη με λευκές ακμές.

Το άνω μέρος των ματιών είναι γραμμένο από χρωματιστή λωρίδα που στα νεαρά άτομα είναι πορτοκαλί. Η ίριδα είναι καφέ σκούρα.

Τα χαρακτηριστικά λεπτά πόδια του, έχουν επίσης πολύ σκούρο καφέ χρώμα.

Μήκος σώματος: (13-) 14 (-16) εκατοστά, από τα οποία, 6-7 (-10) εκατοστά ανήκουν στην ουρά.
Άνοιγμα φτερών: 18 εκατοστά.
Βάρος: αρσενικά 7,2-8,7 γρ, θηλυκά 7,1-9,3 γρ.
Προσδόκιμο ζωής: 2-3 χρόνια.

Διάκριση φύλου

Τα δύο φύλα είναι όμοια μεταξύ τους, ωστόσο οι επιστήμονες μπορούν να τα διακρίνουν από τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους βάσει μοντέλων. Στα θηλυκά παρατηρείται μια ευρύτερη διασπορά των μορφολογικών χαρακτηριστικών εν αντιθέσει με τα αρσενικά που παρουσιάζουν στενότερη [10]

Επίσης, τα θηλυκά πουλιά μπορούν να γίνουν βαρύτερα από τα αρσενικά.

Βιότοπος

Προτιμά να ζει σε περιοχές με εναλλασσόμενη βλάστηση και αποφεύγει τα πολύ πυκνά δάση.

Γεωγραφική κατανομή

Ο Aegithalos caudatus caudatus είναι ενδημικό πτηνό (καθιστικό, δηλαδή περνά όλη του τη ζωή σε μια περιοχή, δεν μεταναστεύει) με μεγάλη διασπορά σε όλη την Παλαιαρκτική ζώνη εκτός της Β.Αφρικής.

Ζει στην Ευρώπη μέχρι και το Ηνωμένο Βασίλειο εκτός της ΒΔ Σκωτίας, ενώ αποικίες του υπάρχουν σε Σουηδία, Φινλανδία και Ρωσία.

Μέσω Σιβηρίας απαντώνται στην Ασία της οποίας αποτελεί το πολυπληθέστερο υποείδος.

Σε Ιαπωνία και Κίνα, είναι επίσης ενδημικό, εκτός των περιοχών της ΝΑ Κίνας και Κ Ιαπωνίας, όπου είναι αποδημητικό.

Στην Ελλάδα συναντάται σε διάφορες περιοχές. Χρειάζεται προσεκτική παρατήρηση, καθώς πολλές φορές κατά τη διάκριση συγχέεται με τον καλόγερο ή τη γαλαζοπαπαδίτσα.

Κατηγορία κινδύνου: Μη απειλούμενο είδος.

Συμπεριφορά

[6]- Ο Αιγίθαλος είναι ένα κοινωνικό είδος που ζει σε κοπάδια καθόλη τη διάρκεια του έτους, εκτός από την περίοδο της αναπαραγωγής. Τα μέλη της κάθε ομάδας σχηματίζουν περίτεχνες συστοιχίες κατά το κούρνιασμά τους. Τότε είναι που παρατηρείται ανταγωνιστική συμπεριφορά μεταξύ των ατόμων προς αποφυγή των ακρινών θέσεων.

Επίσης παρατηρήθηκε ότι η νυχτερινή απώλεια μάζας στη θερμοκρασία των 4° είναι η μέγιστη δυνατή, ενώ σε διαφορετικές θερμοκρασίες, μεγαλύτερες ή /και μικρότερες από αυτήν, η απώλεια μάζας είναι σαφέστατα ελαττωμένη. Το τελευταίο πιθανά έχει να κάνει με το ότι τα πουλιά ενδεχομένως να μπαίνουν σε φάση υποθερμίας κατά τη διάρκεια της νύχτας, ειδικά σε θερμοκρασίες κάτω των 4°, το οποίο όμως δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί. Ακόμη, όσο αυξάνει ο πληθυσμός της ομάδας, τόσο αυξάνει και η απώλεια μάζας, ίσως για λόγους μεγαλύτερου ανταγωνισμού μεταξύ των μελών, ως προς την κατάληψη εσωτερικών θέσεων. -[6]

Σε αυτό το χρονικό διάστημα, η απώλεια μάζας (μέσος όρος 9%) των αρσενικών είναι σαφέστατα μεγαλύτερη από αυτήν των θηλυκών και φυσικά το ίδιο συμβαίνει και στα άτομα που καταλαμβάνουν ακρινές θέσεις στη διάταξη, που παρεμπιπτόντως συνήθως φαίνεται να είναι τα ίδια σε διαδοχικές νύχτες.

[6]- Σε γενικές γραμμές η συμπεριφορά κατά το κούρνιασμα των πουλιών θεωρείται ότι μειώνει την πιθανότητα θανάτου από ασιτία, εφόσον καθορίζει την κατανάλωση της ενέργειας που απαιτείται ώστε το κάθε άτομο να διαθέτει όσο το δυνατό λιγότερη κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η απώλεια μάζας σε κάθε οργανισμό, αποτελεί παράγοντα μέτρησης του ποσού της ενέργειας που καταναλώθηκε σε ένα δεδομένο χρονικό διάστημα. Με άλλα λόγια, όσο πιο μεγάλη η απώλεια μάζας το πρωί συγκριτικά με το σούρουπο, τόσο περισσότερη ενέργεια απαιτήθηκε ώστε να επιβιώσει το πτηνό τη νύχτα. -[6]

Τα κοπάδια των Αιγίθαλων, ακόμα και κατά τη μη - αναπαραγωγική περίοδο, αποτελούνται κυρίως από συγγενικά άτομα, χωρίς αυτό να αποκλείει την προσάρτηση σε αυτά και ξένων ατόμων. Επίσης, αναλόγως και του περιβάλλοντος, τα κοπάδια έχουν μεγάλη διαβάθμιση όσον αφορά στο πλήθος των μελών τους και ζουν σε περιοχές που συχνά αλληλεπικαλύπτονται. Ο βαθμός αλληλοεπικάλυψης αυτών γίνεται μεγαλύτερος όσο αυξάνει η συγγένεια μεταξύ των ομάδων. Με άλλα λόγια η εδαφική κυριότητα μιας περιοχής αυξάνεται όσο αυξάνει η μη συγγενική συσχέτιση των όμορων ομάδων. [7]

Φωνή

Η φωνή του Αιγίθαλου είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική και αποτελεί πολύτιμο βοήθημα για τον εντοπισμό και τον προσδιορισμό αυτών των πουλιών. Όταν βρίσκονται σε σμήνη, χρησιμοποιούν τη φωνή τους για να διατηρούν επαφή μεταξύ τους και συνήθως ακούγονται πριν καν μπορέσεις να τα δεις.

Η φωνή τους χαρακτηρίζεται από τρεις τύπους ήχων:

1. Ενιαίοι υψηλής συχνότητας
2. Τριπλοί επαναλαμβανόμενους
3. Κροτάλισμα

Αυτές οι κλήσεις γίνονται με μεγαλύτερη συχνότητα και δυνατότερα όταν τα πουλιά διασχίζουν ένα ανοιχτό μέρος ή όταν κάποιο μέλος έχει απομακρυνθεί από το σμήνος.

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι οι φωνητικές κλήσεις (πιθανά συγκεκριμένα καλέσματα) αποτελούν παράγοντα αναγνώρισης μεταξύ συγγενικών ατόμων αλλά και ελέγχου της περιοχής. Τα άτομα αναγνωρίζονται μεταξύ τους μέσω της πρότερης συσχέτισής τους, γονείς/παιδιά/βοηθοί και όχι από εξωτερικά χαρακτηριστικά της εμφάνισης. Η αναγνώριση λοιπόν έχει επίκτητο χαρακτήρα. [9]

Διατροφή

Ο Αιγίθαλος είναι κυρίως εντομοφάγο πτηνό. Αναζητά μικροσκοπικά έντομα σε σχισμές δέντρων και στα εξωτερικά κλαδιά τους.

Παρόλα αυτά τους κρύους μήνες αναγκάζεται να προσθέσει στην διατροφή του φυτική ύλη (πχ, μπουμπούκια, χυμό από τον φλοιό δέντρων κλπ). Κατά τη διάρκεια του χειμώνα συχνά ξοδεύει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας ψάχνοντας για τροφή.

Η ποσότητα μάλιστα της τροφής που θα καταναλώσει κατά τη διάρκεια της ημέρας, μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ποσοστό επιβίωσής τους εν μία νυκτί. Αυτό, γιατί πρέπει να διατηρεί την θερμοκρασία του σώματος του υψηλή αλλά λόγω μικρού μεγέθους χάνει πολύ γρήγορα ενέργεια.

Η διατροφή των νεοσσών δεν διαφέρει σημαντικά από αυτή των ενήλικων πουλιών η οποία εμπλουτίζεται απλά με μεγαλύτερα θηράματα, όπως κάμπιες κλπ.

Διατροφή ως κατοικίδιο

Δεν υπάρχουν αναφορές για διατήρηση του Αιγίθαλου ως κατοικίδιο πτηνό, ενώ μοιάζει έως και αδύνατον λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του, της έντονης και διαρκούς κινητικότητας, του νευρώδους χαρακτήρα του αλλά και του μικρού προσδόκιμου ζωής του.

Υπάρχουν όμως εκτεταμένα δημοσιεύματα με φωτογραφικό υλικό και videos για την διατροφική του υποστήριξη τους χειμερινούς μήνες που δοκιμάζεται από έλλειψη τροφής, από κατοίκους της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης που διαθέτουν αυλές και κήπους.

Αναπαραγωγή

Στις αρχές τις Άνοιξης (ήδη από το Φεβρουάριο σε ένα ήπιο έτος), οι Αιγίθαλοι ξεκινούν την προετοιμασία για την αναπαραγωγή. Τα πρώτα σημάδια φαίνονται όταν αρχίζουν να κινούνται σε ζευγάρια και όχι σε σμήνη, κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Τα κοπάδια αποτελούνται κατά κύριο λόγο από αδέρφια. Τα άτομα ενός σμήνους που διαχειμάζουν μαζί, αποτελούνται κατά κύριο λόγο από οικογένειες. Κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, παρατηρείται μία μετακίνηση θηλυκών ατόμων σε παρακείμενα κοπάδια, ώστε να επιτευχθούν ζευγαρώματα αποφεύγοντας τις αιμομειξίες. Έτσι βλέπουμε μια σύμπτυξη των γειτονικών κοπαδιών την εποχή της άνοιξης.

Οι Μακρόουροι είναι σεξουαλικά ώριμοι από το πρώτο έτος της ζωής τους και αναπαράγονται μία φορά τον χρόνο.

Είναι κυρίως μονογαμικά πουλιά και είναι από τα λίγα είδη ωδικών πτηνών που μπορούν να βοηθήσουν άλλα ζευγάρια να μεγαλώσουν τα μικρά τους ή ακόμα και να ενωθούν δύο ζευγάρια (ή και παραπάνω) και να μεγαλώνουν τα μικρά όλοι μαζί.

Επομένως, η εμπειρία που αποκτάται κατά τη διάρκεια της υποβοήθησης στη δόμηση μιας ξένης φωλιάς, αποτελεί προδιαθεσικό παράγοντα στην επιτυχία της αναπαραγωγής.

[8]- Οι προδιαθεσικοί παράγοντες της συμπεριφοράς υποβοήθησης της αναπαραγωγής στο είδος Αιγίθαλος, μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν:

• Συγγένεια αναπαραγωγικού ζευγαριού - βοηθού. Δεν είναι απαραίτητη, αλλά πρόκειται για συχνό φαινόμενο.
• Απώλεια / Καταστροφή φωλιάς ή μη επιτυχημένη ολοκλήρωση αναπαραγωγής για τα βοηθητικά άτομα.
• Χρονικά βραχεία περίοδος αναπαραγωγής, κατά την οποία κάποια μέλη του σμήνους δεν προλαβαίνουν να ξεκινήσουν νέο κύκλο αναπαραγωγής με αποτέλεσμα να αναλαμβάνουν υποστηρικτικό ρόλο. -[8]

Φωλιά

Ο Αιγίθαλος φημίζεται για τη φωλιά του την οποία αποκαλούν "μικρό έργο τέχνης". Είναι πολύ ανθεκτική στα κρύα και αντέχει ακόμα κι αν βρέχει για πολλές μέρες. Το αρσενικό και το θηλυκό δουλεύουν μαζί για το χτίσιμο της φωλιάς.

Τη φωλιά την κατασκευάζουν σε έναν θάμνο ή στο κλαδί ενός δέντρου και συνήθως η δημιουργία της διαρκεί 3 εβδομάδες περίπου αν είναι ακόμα νωρίς ή λιγότερο από μια εβδομάδα αν κάνουν κάτι πιο πρόχειρο γιατί πρέπει να βιαστούν.

Φωτό: Φωλιά Αιγίθαλων

Το σχήμα της φωλιάς μοιάζει περίπου με μπουκάλι, έχει οβάλ όψη και μεγάλη διάμετρο με χοντρό τοίχωμα (οι διαστάσεις της είναι 11-25 εκατοστά σε μήκος και από 9-18 εκατοστά σε φάρδος). Συνήθως έχει σκεπή και ένα άνοιγμα κοντά στην κορυφή (περίπου 3εκ), το οποίο είναι αρκετά ελαστικό για να μπορούν να εισέρχονται σε αυτή.

Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή της είναι βρύα, με καμουφλάζ από λειχήνες, ιστούς αράχνης, τρίχες, μαλλί και μερικές φορές κομμάτια από χαρτί κολλημένο στο εξωτερικό της. Για να κρατούν αυγά και νεοσσούς ζεστά, προσθέτουν στο εσωτερικό της φτερά.

Γι αυτό τον σκοπό χρειάζονται πολλά φτερά (τουλάχιστον 2000), τα οποία μαζεύουν είτε από αυτά που έχουν πέσει από άλλα πουλιά ή ακόμα και από νεκρά πτηνά.

Η θηλυκιά κάθεται στην φωλιά και ο αρσενικός αναλαμβάνει να την ταΐζει.

Αργά τον Μάρτιο μέχρι νωρίς τον Μάιο ο θηλυκό γεννάει από 8-12 αυγά (που πολλές φορές φτάνουν τα 15). Οι νεοσσοί μένουν στη φωλιά για 14-18 μέρες και μετά είναι έτοιμοι για την πρώτη τους πτήση. Όμως η οικογενειακή ζωή δεν σταματά αμέσως μετά την ανεξαρτησία τους, μια και εξακολουθούν να τρέφονται από τους γονείς τους για ακόμη 10-14 ημέρες.

Μέγεθος αυγών: 14,2 Χ 10,8 χιλ.
Βάρος αυγών: 0,9 γρ.

[5]- Ακόμα από μελέτες καταδεικνύεται ότι άτομα που είχαν ήδη αποτύχει στην ίδια αναπαραγωγική σεζόν, και ανέλαβαν βοηθητικό ρόλο σε άλλα ζευγάρια, ειδικά στην κατασκευή της φωλιάς, κέρδισαν σε εμπειρία, δημιουργώντας συνακόλουθα τις δικές τους φωλιές σε καταλληλότερο ύψος και μέρος, με τελική κατάληξη την επιτυχία στην αναπαραγωγή, κάτι που δεν συμβαίνει στον ίδιο βαθμό σε μη - βοηθητικά πουλιά, με ήδη κατεστραμμένες φωλιές.

Η επιλογή του ύψους κατασκευής της φωλιάς επηρεάζει την επιτυχία της αναπαραγωγής, ειδικά όσον αφορά στην επιβίωση των νεοσσών. Παρατηρήθηκε ότι μόνο 17% των αναπαραγωγικών προσπαθειών είχε αίσια κατάληξη, κυρίως λόγω των θηρευτών.

Σε αυτό το ποσοστό καθοριστικός παράγοντας ήταν και το ύψος της φωλιάς. Ενώ δηλαδή η ηλικία και η εμπειρία των γονέων, η θέση της φωλιάς (θάμνοι, δέντρα, εσωτερικές ή εξωτερικές θέσεις) φάνηκε να μην έχουν επιρροή, το (χαμηλότερο) ύψος της θέσης της φωλιάς είχε άμεση σχέση με την επιτυχία της αναπαραγωγής.

Με άλλα λόγια φωλιές πιο χαμηλές ήταν πιο επιτυχημένες από άλλες σε υψηλότερα σημεία και μάλιστα με στατιστικά σημαντική διαφορά (στατιστικός όρος), παρά το γεγονός ότι είναι πιο εύκολα προσβάσιμες και επομένως ευάλωτες στους θηρευτές. -[5]

Φροντίδα

Κάτι που μπορούμε να κάνουμε για να τα βοηθήσουμε στην αύξηση του πληθυσμού του είναι να βάλουμε στους κήπους και τις αυλές μας τροφή, κυρίως τη χειμερινή περίοδο.

Φιλοξενία Αιγίθαλων στον κήπο

Αν και γενικά δεν είναι πολύ τακτικοί επισκέπτες σε κήπους και αυλές, αν έρθει ένας Αιγίθαλος στην αυλή σας τότε συνήθως θα τον ακολουθήσουν κι άλλοι απο το υπόλοιπο κοπάδι.

Ενώ δεν καταναλώνουν ξηρούς καρπούς, φρούτα κλπ και το μικρό τους ράμφος δεν επιτρέπει τη διάνοιξη μεγάλων σπόρων ή /και τη βρώση σκληρής μπάλας τροφής, ωστόσο μπορεί να φάει μικρούς σπόρους, τριμμένο τυρί, τρίμματα από φυστίκι και λίγη ψίχα ψωμιού.

Συνταγή για το τάισμα διαφόρων ειδών πουλιών, συμπεριλαμβανομένου του Αιγίθαλου:

Αναμειγνύουμε αποξηραμένα σκουλίκια με τροφή ψαριών στο μπλέντερ και μετά τα ανακατεύουμε με φυστικοβούτυρο. Η συνταγή περιέχει υψηλό ποσοστό πρωτεΐνης και λίπους στη σύστασή της και μπορεί εύκολα να τοποθετηθεί στις άκρες των κλαδιών ενός δέντρου για να προσφερθεί στα πουλιά.

Ονοματολογία και συστηματική ταξινόμηση

Διωνυμική ονομασία: Aegithalos caudatus Ελληνική: Αιγίθαλος ο μακρόουρος Αγγλική: long-tailed tit ή long-tailed bushtit Τάξη: Στρουθιόμορφα (Passeriformes) Οικογένεια: Αιγιθαλίδες (Aegithalidae) Γένος: Αιγίθαλος (Aegithalos) [1] Είδος: A. caudatus

Υποείδη [2]

A. c. alpinus, Αζερμπαϊτζάν, Β Ιράν και ΝΔ Τουρκμενιστάν.

A. c. aremoricus, ΒΔ Γαλλία.

A. c. caudatus

A. c. europaeus, ΒΑ Γαλλία, από ανατολικά ως τη Γερμανία, Ν Σερβία, Δ Ρουμανία, Βουλγαρία, ΒΔ Τουρκία (Β της Αν. Θράκης).

A. c. irbii, Ν Πορτογαλία (Ν της κοιλάδας Tejo), Ν Ισπανία και Κορσική.

A. c. italiae, ηπειρωτική Ιταλία, ΝΔ Σλοβενία.

A. c. kiusiuensis, Ν Ιαπωνία (Σικόκου, Κίουσου και Γιακουσίμα).

A. c. macedonicus, Αλβανία, ΠΓΜΔ, ηπειρωτική Ελλάδα, Ν Βουλγαρία και ΒΔ Τουρκία (ΝΔ Θράκη).

A. c. magnus, Κ & Ν Κορέα και Τσουσίμα Ι.

A. c. major, Καύκασος, ΒΑ Τουρκία, Γεωργία, Αρμενία και Β & Κ Αζερμπαϊτζάν.

A. c. passekii, ΝΑ Τουρκία και Δ Ιράν.

A. c. rosaceus, Βρετανία και Ιρλανδία.

A. c. siculus, Σικελία.

A. c. taiti, ΝΔ και Ν Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Μαγιόρκα.

A. c. tauricus, Ν Κριμαία.

A. c. tephronotus, Λέσβος και Σάμος (Α Ελλάδα), Δ & Κ Τουρκία (Α Θράκη), Συρία και Β Ιράκ.

A. c. trivirgatus, Κ Ιαπωνία (Χονσού, Αουα-σίμα, Σάντο Οκι) και Σεζού.

Media gallery Μακρόουρων (Αιγίθαλων)

Η Άνοιξη για την πατρίδα μας σηματοδοτεί την έναρξη της αναπαραγωγικής περιόδου για τα πτηνά γενικά και ασφαλώς και για τα καναρίνια μας. Είναι η εποχή που το ηλιακό φως γίνεται ιδιαίτερα έντονο εξ αιτίας της θέσης του ήλιου που ταυτόχρονα επιφέρει και αύξηση της θερμοκρασίας στο περιβάλλον.

Διαμόρφωση χώρου στο εκτροφείο για την αναπαραγωγή πτηνών

Η Άνοιξη είναι επίσης η εποχή της τροφικής και πρωτεϊνικής αφθονίας, κάτι που δεν αφήνει αδιάφορο το ένστικτο των περισσοτέρων έμβιων όντων και κατά συνέπεια και των πουλιών, τα οποία όπως είναι αναμενόμενο περνούν σε αναπαραγωγική ετοιμότητα.

Γιατί η Άνοιξη είναι η καταλληλότερη εποχή για να φέρουν τους νεοσσούς τους στον κόσμο.

Κι ενώ για τα άγρια πουλιά και για τα καναρίνια που βρίσκονται σε εξωτερικό χώρο τα πράγματα είναι απλά, αποσαφηνισμένα και παραδομένα στη θεία πρόνοια της φύσης, για τα καναρίνια που βρίσκονται σε εσωτερικούς χώρους και αναπαράγονται εκεί, τα πράγματα μπερδεύονται ομολογουμένως αρκετά.

Στα "κλειστά" εκτροφεία επιβάλλεται να υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, ώστε να ξεγελαστούν οι "αισθητήρες" των πουλιών, να αισθανθούν πως βρίσκονται στην Άνοιξη, να ξεκινήσει η απαραίτητη ορμονική προετοιμασία και να φτάσουν σε αναπαραγωγική ετοιμότητα στο χρόνο που ο εκτροφέας την έχει προγραμματίσει.

Αυτό άλλωστε είναι και ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα αυτού του τύπου εκτροφής.

Ποιες είναι όμως οι γνώσεις που χρειάζεται να έχει κάποιος που εξετάζει τις προϋποθέσεις για ξεκινήσει την εκτροφική του προσπάθεια σε εσωτερικό χώρο;

Ακολουθούν προτάσεις, ευελπιστώντας πως με τον εποικοδομητικό διάλογο θα επικαιροποιούνται και θα εμπλουτίζονται για το κοινό καλό.

Ένταση φωτισμού στο χώρο αναπαραγωγής

Ο τεχνητός φωτισμός του χώρου είναι το "εργαλείο" για μια εσωτερική εκτροφή και θα πρέπει να καλύπτει όλο το φάσμα φωτός, ώστε να επιτρέπει τις οργανικές λειτουργίες που είναι απαραίτητες για την καλή υγεία των πτηνών. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να δώσει την κατάλληλη στιγμή το ερέθισμα για αύξηση της επιθυμητής αναπαραγωγικής προδιάθεσης στα καναρίνια μας.

Θα πρέπει ακόμη να είναι κατάλληλος, όχι μόνο ως προς την ένταση ή τη διάρκεια αλλά και ως προς την ποιότητα. Ο σχεδιασμός της ηλεκτρικής εγκατάστασης δεν θα πρέπει να είναι αυτός που μας βολεύει, αλλά αυτός που πρέπει σύμφωνα πάντα με όσα γράφτηκαν και στο άρθρο για το φωτισμό εκτροφείου πουλιών.

Μόνο έτσι δε θα καταστρατηγηθούν οι βιολογικές ανάγκες των πουλιών και θα αποφευχθούν και οι πολύ επικίνδυνες για τη ζωή των πτηνών καταστάσεις όπως η δυστοκία.

Προσαρμογή της έντασης του φωτισμού

Η ένταση του φωτισμού θα πρέπει να είναι τέτοια που να προσομοιάζεται με μια λαμπερή ανοιξιάτικη μέρα, με τη θερμοκρασία χρώματος να κυμαίνεται κοντά στους 6.500οΚ*, ώστε να "ξεγελαστούν" οι φωτοϋποδοχείς των πουλιών και να αισθανθούν πως βρίσκονται στην άνοιξη.

*Σύμφωνα με μελέτη του ΕΜΠ (Εθνικό Μετσόβιο πολυτεχνείο) η θερμοκρασία χρώματος του ήλιου σε μια μέρα με αίθριο ουρανό είναι 6.774οK

Διάρκεια φωτισμού

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί και στη διάρκεια που τα φώτα θα παραμένουν σε πλήρη ισχύ αλλά και στο χρόνο που θα προσομοιαστεί με την ανατολή και τη δύση του. Μιλάμε για το χρόνο της ημερήσιας φωτοδοσίας.

Θα πρέπει να γνωρίζουμε ακριβώς πότε θα αρχίσουν τα φώτα να ανάβουν σταδιακά (ανατολή), πόσες ώρες θα παραμένουν σε πλήρη ένταση, πότε θα ξεκινήσει η προοδευτική μείωσή τους (δύση) και μετά από πόσα λεπτά της ώρας θα σβήσουν εντελώς.

Εξαιρετικά σημαντικός και απαραίτητος είναι κι ο φωτισμός ασφαλείας για το χώρο. Αποτελείται από μηχανισμούς και λαμπτήρες που θα ενεργοποιηθούν σε κάθε περίπτωση διακοπής του ηλεκτρικού ρεύματος, με αυτονομία ικανή να τον κρατήσει ενεργό για τουλάχιστο 20-30 λεπτά της ώρας. Έτσι θα επιτρέψουμε στα πουλιά να επιστρέψουν στις φωλιές τους και να διασφαλιστεί η συνέχιση της ζωής που υπάρχει μέσα σ' αυτές σε κάθε περίπτωση.

Σημαντικό είναι επίσης για αυτούς τους "κλειστούς" χώρους εκτροφής είναι και το "φωτάκι νυκτός" που επιτρέπει τον ελάχιστο φωτισμό του χώρου κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε να αποτρέπεται ο πιθανός πανικός στα πουλιά. Το ίδιο περίπου συμβαίνει και με τα πτηνά της φύσης, αφού το φεγγάρι και τα άστρα δεν επιτρέπουν την απόλυτη συσκότιση.

Ο φωτισμός θα πρέπει σταδιακά και σε βάθος μεγαλύτερο από δύο μήνες να ανέβει και να σταματήσει περίπου στις 13:30 με 14:00 ώρες την ημέρα, συμπεριλαμβανομένου και του χρόνου ανατολής για περίπου δέκα - δεκαπέντε λεπτά και της δύσης, για τριάντα και πλέον λεπτά της ώρας.

Όταν η ημερήσια φωτοδοσία φτάσει στα επιθυμητά, τότε είναι και ώρα για να ενώσουμε τα ζευγάρια μας και να αρχίσει η αναπαραγωγή στις ζευγαρώστρες μας.

Θα χρειαστεί να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί γιατί αν αυτό το όριο ξεπεραστεί αρκετά, πιθανόν τα πουλιά να μπερδευτούν και να περάσουν πιο γρήγορα στο επόμενο στάδιο του βιολογικού τους ρολογιού, που είναι η πτερόρροια και να χαθεί εν τέλει και η αναπαραγωγική χρονιά. Κι αυτό μπορεί πολύ εύκολα να γίνει τις τελευταίες βδομάδες της Άνοιξης που οι θερμοκρασίες είναι αρκετά ανεβασμένες στην πατρίδα μας.

Εξίσου σημαντικός είναι κι ο χρόνος που απαιτείται για τη σταδιακή μείωση του φωτός μέχρι το τελικό σβήσιμο. Μιλάμε για τη "δύση" του φωτός στο χώρο μας, που χρονικά θα πρέπει να επιτρέπει σε κάθε μητέρα να ολοκληρώσει τις εκτροφικές της υποχρεώσεις και να επιστρέψει στη φωλιά, προστατεύοντας αυγά ή νεοσσούς.

Θερμοκρασία του χώρου

Η αύξηση της θερμοκρασίας του χώρου είναι ακόμη ένας παράγοντας που θα συμβάλει θετικά στην αφύπνιση των αναπαραγωγικών ένστικτων των προς αναπαραγωγή καναρινιών και την ολοκληρωμένη ορμονική και οργανική προετοιμασία για την αναπαραγωγική διαδικασία που ακολουθεί. Είναι η τρίτη κατά σειρά σπουδαιότητας προϋπόθεση για να έχουν επιτυχία τα αναπαραγωγικά σχέδια του εκτροφέα.

Η θερμοκρασία δεν θα πρέπει να πέφτει κάτω από τους 14-15 C για πολλές ώρες και να μην φτάνει ποτέ σε μονοψήφια νούμερα. Αυτές είναι άλλωστε και οι θερμοκρασίες που έχουμε σε μια "κρύα" ανοιξιάτικη μέρα και νύχτα. Λογικό είναι πως αν μπορούμε να τη διατηρούμε μεταξύ 18-19 βαθμούς Κελσίου θα θεωρηθεί ιδανική κι ας είναι κάτι που ανεβάζει αρκετά και το κόστος αναπαραγωγής.

Κατά τη γνώμη μου, προκρίνεται ως καλή η θερμοκρασία αυτή που κατά μέσο όρο βρίσκεται κοντά στους 18C με διακύμανση, ώστε να είναι δυο τρεις βαθμούς λιγότερο τη νύχτα σε σχέση με την ημέρα, όπως ακριβώς συμβαίνει σε όλες τις ημέρες της Άνοιξης.

Ως πηγές θερμότητας μπορούν να χρησιμοποιηθούν κλιματιστικά, καλοριφέρ κλπ με κριτήριο την οικονομικότερη λειτουργία αλλά πρέπει να αποφεύγονται συσκευές που καταστρέφουν την ισορροπία της υγρασίας και που "στεγνώνουν" με τη λειτουργία τους τον αέρα του χώρου.

Κάτι που εφαρμόζω και έχει πολύ καλά αποτελέσματα στην αναπαραγωγική διαδικασία είναι και η αύξηση της θερμοκρασίας του χώρου ακόμη και στους 22-24 βαθμούς Κελσίου, για τρεις τέσσερις μέρες πριν τη σχεδιαζόμενη ημέρα έναρξης. Αυτό κατά τη γνώμη μου βοηθά στην ανάπτυξη καλού συγχρονισμού στις γέννες των προς αναπαραγωγή πουλιών γεγονός που εκτροφικά με "βολεύει" εξαιρετικά.

Σχετική υγρασία

Η σχετική υγρασία είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό κλιματικό χαρακτηριστικό που βοηθά ή αναστέλλει κατά περίπτωση την αίσθηση της θερμοκρασίας τόσο στον άνθρωπο όσο και στα πτηνά μας. Να θυμηθούμε πως τα ψηλά ποσοστά σχετικής υγρασίας επιτρέπουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών και βακτηρίων ενώ τα χαμηλά μειώνουν την αίσθηση άνεσης σε κάθε ζωντανό οργανισμό.

Λογικό είναι λοιπόν να απαιτείται απόλυτος έλεγχος στη θερμοκρασία και την υγρασία στην περίοδο της επώασης και όχι μόνο, ώστε η υγρασία να κυμαίνεται από 40 έως 60%, χωρίς όμως να θεωρείται και εγκληματική αν ξεπεραστούν για λίγη λεπτά το πάνω ή το κάτω όριο. Τουλάχιστον όχι στην αρχή της αναπαραγωγικής προσπάθειας γιατί όπως θα δούμε στη συνέχεια που θα υπάρχουν αυγά στις φωλιές των πουλιών, θα πρέπει να είναι κοντά στο 55-60% ώστε να διευκολυνθούν οι νεοσσοί και να σπάσουν το κέλυφος του αυγού δηλώνοντας την παρουσία τους στον κόσμο μας.

Όπως αναφέρεται μάλιστα και στο σχετικό άρθρο, ένας από τους παράγοντες για την εμβρυϊκή νέκρωση στο αυγό, είναι και η υγρασία.

Η ρύθμιση της υγρασίας από το χώρο γίνεται είτε με τους αφυγραντήρες - υγραντήρες ή από τις κλιματιστικές μονάδες, αν φυσικά συμπεριλαμβάνεται στη λειτουργία τους.

Ανανέωση και καθαρισμός αέρα

Κάτι που σπάνια βλέπουμε στις εσωτερικές εκτροφές είναι η ανανέωση και ο καθαρισμός του αέρα στο χώρο διαμονής και αναπαραγωγής των καναρινιών. Ο φρέσκος καθαρός αέρας είναι απόλυτα απαραίτητος όχι μόνο για να καθαρίζει το χώρο από τις οσμές αλλά και γιατί κρατά τα πουλιά σε καλή υγεία.

Τα καναρίνια έχουν πολύ ευαίσθητο αναπνευστικό σύστημα και είναι αρκετά ευάλωτα σε καταστάσεις που προκαλούν άσθμα, βρογχίτιδα κλπ. Είναι επίσης βέβαιο πως πολλές από τις παθολογίες των πουλιών προκαλούνται από αερόβια μικρόβια και ιούς.

Συνεπώς, ο απόλυτος έλεγχος και καθαρισμός της ροής του εισερχόμενου στο χώρο αέρα με τη χρήση κατάλληλων φίλτρων είναι η λύση που χρειαζόμαστε. Μάλιστα, με κάποιους από τους ρυθμιστές υγρασίας (αφύγρανση - ύγρανση) δίνεται η δυνατότητα ιονισμού του αέρα με ότι καλό απορρέει από αυτό.

Τα φίλτρα θα πρέπει να τοποθετηθούν στα ανοίγματα προσαγωγής φρέσκου αέρα στο χώρο ανεξάρτητα αν υπάρχει φίλτρο καθαρισμού της εσωτερικής ροής από το κλιματιστικό.

Σημείωση: Τα παραπάνω έχουν εφαρμογή σε κλειστούς χώρους με μεικτό φωτισμό. Δηλαδή σε χώρους που ο ήλιος έστω και από μικρά ανοίγματα επισκέπτεται το χώρο. Για τους εντελώς "σκοτεινούς" χώρους όπως για παράδειγμα τα υπόγεια, τα πράγματα είναι αρκούντως πιο σοβαρά και απαιτούνται μελέτες για δεδομένα που σίγουρα ξεφεύγουν από τους στόχους του παρόντος άρθρου.

Σχετικό περιεχόμενο

Ο ρόλος της υγρασίας του χώρου στην αναπαραγωγή των πτηνών

Γνωστή και αγαπητή σε όλους μας η Λουΐζα, είτε γιατί ως φιλανθείς αγαπάμε το λεπτό λεμονάτο άρωμα των φύλλων και των λουλουδιών της, είτε γιατί μας αρέσει το εύγευστο αφέψημα των αποξηραμένων φύλλων της, που μας χαλαρώνει. Η χρήση της λουίζας στα πουλιά είναι ασφαλής.

Η Λουίζα στα πτηνά


Η λουίζα κατάγεται από την Ν. Αμερική και ήρθε στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα από τους Ισπανούς, ωστόσο έχει εγκλιματιστεί άριστα και έχει καταγραφεί στη συνείδηση όλων μας σαν ντόπιο βότανο.

Η Λουΐζα είναι πολυετής, φυλλοβόλος θάμνος που φθάνει σε ύψος περίπου το 1,5μ. Ο κορμός της είναι κάπως ξυλώδης και τα φυλλαράκια της οδοντωτά που όταν τα ακουμπήσεις αρωματίζουν το χέρι σου με ένα απαλό άρωμα λεμονιού. Ίδιο άρωμα έχουν και τα ανθάκια της, άσπρα ή ελαφρύ μωβ, τα οποία μας χαρίζει τέλος Μαΐου με Ιούνιο.

Στη Λουΐζα αποδίδονται εξαιρετικές θεραπευτικές ιδιότητες, ώστε να αποκαλείται "δώρο του Θεού".

Τα φύλλα της περιέχουν φαινολικά συστατικά βασικότερο των οποίων είναι η ουσία verbascoside, την οποία αντλούμε σε μεγάλο βαθμό στο έγχυμα τους. Το έγχυμα των φύλλων της είναι επίσης πολύ πλούσιο και στην ουσία κιτράλη.

Σ’ αυτές τις δύο ουσίες και τον συνδυασμό τους, οφείλεται η αντιοξειδωτική και αντιδιαρροϊκή της δράση και οι αντιμικροβιακές ιδιότητες.

Γενικά η Λουΐζα έχει διουρητική δράση και πιστεύεται πως βοηθά στις πέτρες των νεφρών. Έχει σπασμολυτική δράση, βοηθάει στις στομαχικές διαταραχές, είναι χαλαρωτική, έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, σταματά την διάρροια, τις αιμορραγίες, είναι αντιπυρετική.

Καλλιέργεια Λουίζας

Η καλύτερη ιδέα είναι να καλλιεργήσουμε την δική μας Λουΐζα σε γλάστρα στο μπαλκόνι μας ή τον κήπο μας. Είναι αρκετά ανθεκτικό φυτό, φτάνει να διαλέξουμε λιαζόμενο σημείο και προστατευμένο από τα πολλά κρύα του χειμώνα. Δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητική σε καλλιεργητικές φροντίδες, το χώμα της προτιμά να είναι ουδέτερο ή ελαφρά όξινο και τα ποτίσματα συντηρητικά αλλά όταν ποτίζουμε να είναι χορταστικά.

Χρήση

Αν θέλουμε να αποξηράνουμε φύλλα από το δικό μας φυτό για αφεψήματα και εγχύματα, η καλύτερη περίοδος να τα συλλέξουμε είναι όταν είναι ακόμα νεαρά και σκούρα πράσινα, δηλαδή την περίοδο γύρω από την άνοιξη και όχι τον Σεπτέμβριο όταν ετοιμάζονται να πέσουν, γιατί έχουν απολέσει πολλά από τα ωφέλιμα στοιχεία τους.

Αφέψημα

Για να φτιάξουμε αφέψημα, βράζουμε τα φύλλα της επί 5 λεπτά με νερό και στην συνέχεια σουρώνουμε.

Έγχυμα

Για να φτιάξουμε έγχυμα, βράζουμε νερό, κατεβάζουμε από την φωτιά και ρίχνουμε τα φύλλα στο νερό, σκεπάζουμε και αφήνουμε 3-5 λεπτά να αντλήσει το νερό τα αιθέρια έλαια, σουρώνουμε.

Αιθέριο έλαιο βρίσκουμε στα φαρμακεία και αποξηραμένο βότανο στα ειδικά καταστήματα.

Αν αγοράσουμε γλαστράκια από φυτώρια για το δικό μας βοτάνι, μην χρησιμοποιήσουμε τα φύλλα που έχει πάνω του κατά την περίοδο αγοράς, για να αποφύγουμε φύλλα που ίσως έχουν ψεκαστεί πριν την αγορά μας.

Ονοματολογία και συστηματική ταξινόμηση

Διωνυμική ονομασία: Lippia citriodora Ελληνική ονομασία: Λουίζα Αγγλική ονομασία: Lemon verbena, Lemon beebrush Τάξη: (Lamiales) Οικογένεια: Verbenaceae Γένος: Aloysia Είδος: A. citrodora

Media gallery ασφαλών φυτών και βοτάνων για πτηνά

Σχετικό περιεχόμενο

Ασφαλή και τοξικά φυτά και βότανα για τα πουλιά